Hỏi hầu hết phụ nữ về triệu chứng mãn kinh, họ sẽ mô tả đó là những cơn bốc hỏa và kinh nguyệt ngừng lại. Nhưng nếu hỏi bác sĩ Suzanne Gilberg hoặc bác sĩ Cathleen Brown, 2 bác sĩ sản phụ khoa được chứng nhận chuyên về chăm sóc mãn kinh tại Mỹ, bạn sẽ nhận được câu trả lời rất khác.
Cả hai bác sĩ đồng ý: Quan niệm sai lầm lớn nhất mà họ thường xuyên sửa chữa là mãn kinh bắt đầu và kết thúc chỉ với một vài cơn bốc hỏa, không có kinh nguyệt hàng tháng.
“Mãn kinh không chỉ là một cột mốc liên quan đến sinh sản”, bác sĩ Gilberg nói. Bà chia sẻ rằng đó là một quá trình chuyển đổi toàn thân với những ảnh hưởng đến xương, sức khỏe tim mạch, trao đổi chất, sức khỏe não bộ, giấc ngủ, tâm trạng, sức khỏe tinh thần… Bà mô tả nó như là vấn đề cơ bản về tuổi thọ khỏe mạnh, cho rằng cách phụ nữ trải qua quá trình chuyển đổi này sẽ có những hậu quả lâu dài đối với quá trình lão hóa của họ.
“Trên thực tế, đó là một quá trình chuyển đổi hormone toàn thân”, bác sĩ Brown nói thêm. “Mãn kinh không phải là vấn đề nhỏ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Đối với nhiều phụ nữ, đó là một giai đoạn chuyển tiếp y tế quan trọng đã bị xem nhẹ quá lâu”.
Khi được hỏi tại sao việc chăm sóc mãn kinh lại tụt hậu xa so với các giai đoạn chuyển tiếp sức khỏe quan trọng khác, cả hai bác sĩ đều chỉ ra những thất bại sâu xa trong nền tảng của y học.
“Vấn đề nằm ở sự kỳ thị phụ nữ, kỳ thị tuổi tác, các động lực kinh tế không phù hợp và một hệ thống y tế không coi trọng thời gian”, Tiến sĩ Gilberg nói. Bà mô tả việc chăm sóc mãn kinh là phức tạp và tốn thời gian, đòi hỏi lắng nghe, tư vấn, đánh giá rủi ro và theo dõi liên tục, không điều nào trong số đó được hệ thống chăm sóc sức khỏe bồi hoàn đầy đủ.
“Bạn không thể cấp bằng sáng chế cho estradiol một cách có ý nghĩa,” bà nói thêm, “vì vậy có ít động lực tài chính hơn để đầu tư vào nghiên cứu và cơ sở hạ tầng cần thiết để thúc đẩy lĩnh vực này tiến lên. Chúng ta có một vấn đề về khoa học, nhưng chúng ta cũng có một vấn đề về mô hình kinh doanh.”
Tiến sĩ Brown chỉ ra việc loại trừ phụ nữ khỏi nghiên cứu lâm sàng trong lịch sử là nguyên nhân gốc rễ về mặt cấu trúc. “Phụ nữ đã bị loại trừ khỏi phần lớn các nghiên cứu lâm sàng trong nhiều thập kỷ,” bà giải thích, “và các vấn đề sức khỏe của phụ nữ thường được coi là thứ yếu hoặc chỉ giới hạn trong phạm vi sinh sản.”
“Mãn kinh nằm ngay tại điểm giao nhau của những điểm mù đó,” bà tiếp tục. “Nó ảnh hưởng đến một nửa dân số, có thể kéo dài nhiều năm, nhưng lại chưa được đối xử nghiêm túc như những giai đoạn chuyển tiếp sức khỏe quan trọng khác.”
Tác động của estrogen lên cơ thể là điều thực sự khiến hầu hết phụ nữ ngạc nhiên, Tiến sĩ Brown giải thích. Nó đóng vai trò trong cách thức hoạt động của mạch máu, cách não bộ xử lý thông tin và điều chỉnh tâm trạng, cách xương liên tục bị phá vỡ và tái tạo, cách cơ thể quản lý cholesterol và glucose, có tác động đến các bộ phận khác của cơ thể.
Khi nồng độ estrogen thay đổi, đó không phải là sự điều chỉnh của một hệ thống duy nhất. Đó là sự điều chỉnh lại đồng thời của nhiều hệ thống. “Đó là lý do tại sao các triệu chứng thường xuất hiện theo cụm,” bà nói, “và tại sao trải nghiệm này có thể mang tính hệ thống hơn là riêng lẻ.”
“Khi một người phụ nữ nói rằng cô ấy không cảm thấy mình là chính mình, điều đó thường phản ánh sự thay đổi sinh học thực sự,” bà nói thêm, “chứ không phải điều gì đó tưởng tượng hay ngẫu nhiên.”
Bác sĩ Brown cũng chia sẻ rằng bà thường gặp những phụ nữ đã dành nhiều năm được cho biết họ bị căng thẳng, trầm cảm, lão hóa không tốt, hoặc đơn giản là làm việc quá sức, trong khi nguyên nhân sâu xa là sự chuyển đổi nội tiết tố.
“Hậu quả không chỉ là các triệu chứng không được điều trị,” bà lưu ý. Nó cũng thường dẫn đến mất tự tin, căng thẳng trong các mối quan hệ, ngủ không ngon, giảm khả năng làm việc, giảm sức khỏe tổng thể và thời gian tự hỏi tại sao cơ thể họ đột nhiên cảm thấy lạ lẫm.
Ít chủ đề nào trong sức khỏe phụ nữ lại mang nhiều sức nặng về mặt cảm xúc, hoặc nhiều thông tin sai lệch như liệu pháp thay thế hormone. Cả hai bác sĩ đều khẳng định chắc chắn về những tổn hại mà nỗi sợ hãi đã gây ra.
“Những nỗi sợ hãi cũ xung quanh liệu pháp hormone đã gây hại cho nhiều thế hệ phụ nữ,” bác sĩ Gilberg nói. Bà mô tả sự dao động quá mạnh về phía nỗi sợ hãi đến nỗi nhiều phụ nữ thậm chí còn bị từ chối một cuộc trò chuyện.
“Nỗi sợ hãi đó đã bị khuếch đại bởi giới truyền thông, bởi những diễn giải dữ liệu không đầy đủ và bởi một hệ thống có xu hướng mặc định là thận trọng mà không có bối cảnh,” bà nói.
Bà cũng liên hệ vấn đề này với tình trạng thiếu kinh phí kinh niên, lưu ý rằng chỉ khoảng 6 đến 11% ngân sách của NIH dành cho toàn bộ lĩnh vực sức khỏe phụ nữ. “Khi bạn thiếu kinh phí cho một lĩnh vực nào đó trong nhiều thập kỷ, bạn sẽ tạo ra sự không chắc chắn,” bà nói, “và sự không chắc chắn đó thường được chuyển hóa thành nỗi sợ hãi.”
Những hậu quả lâm sàng của nỗi sợ hãi đó là điều bà thường xuyên chứng kiến. Bà kể về một bệnh nhân ngoài 70 tuổi đến hỏi liệu cuối cùng bà có thể thử liệu pháp hormone sau khi quá sợ hãi không dám xem xét nó trong nhiều thập kỷ, một câu chuyện mà bà nói rằng bà thường xuyên gặp phải dưới nhiều hình thức khác nhau.
“Phụ nữ cảm thấy tức giận, tổn thương, bị coi thường và bị cô lập, và điều đó là hoàn toàn chính đáng,” bà nói. “Họ đã không được cung cấp thông tin hoặc sự hỗ trợ mà họ xứng đáng để đưa ra những quyết định sáng suốt hơn trước đó.”
Bác sĩ Brown đã trình bày rõ ràng về tình trạng khoa học hiện nay. “Các tổ chức y tế lớn đều khẳng định liệu pháp hormone là phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho các triệu chứng vận mạch,” bà giải thích, “và đối với nhiều phụ nữ khỏe mạnh dưới 60 tuổi, hoặc trong vòng 10 năm kể từ khi bắt đầu mãn kinh, lợi ích vượt trội hơn bất kỳ rủi ro tiềm tàng nào khi điều trị được cá nhân hóa,” như được hỗ trợ bởi tuyên bố về lập trường liệu pháp hormone năm 2022 của Hiệp hội Mãn kinh Bắc Mỹ và tuyên bố của Hiệp hội Mãn kinh về thông tin sai lệch xung quanh liệu pháp hormone.
Bà đồng ý rằng thông tin không được đặt trong bối cảnh phù hợp đã gây ra tác hại thực sự. “Nó khiến nhiều người trong số họ vẫn còn triệu chứng mà không được điều trị,” bà nói, “và nó khiến việc thảo luận hợp lý về rủi ro trở nên khó khăn hơn nhiều.”
Cả hai bác sĩ đều nhấn mạnh rằng khoa học hiện tại mang tính cá nhân hóa, chứ không phải là một khối thống nhất. “Tuổi tác, thời điểm, dạng bào chế, liều lượng, đường dùng, các yếu tố rủi ro cá nhân và sở thích của bệnh nhân đều quan trọng,” bác sĩ Gilberg lưu ý. “Đây không phải là y học áp dụng cho tất cả mọi người.”
Không chỉ đơn giản là “Tôi có đang trong thời kỳ mãn kinh không?” mà là: “Liệu các triệu chứng của tôi có phải là một phần của quá trình chuyển tiếp mãn kinh? Điều đó ảnh hưởng đến giấc ngủ, chức năng não, xương, tim và sức khỏe sinh dục của tôi như thế nào?”…
Bà cũng khuyến khích phụ nữ hỏi bác sĩ về những rủi ro và lợi ích cụ thể đối với họ. Điều gì sẽ xảy ra nếu họ không làm gì cả. “Câu hỏi cuối cùng đó quan trọng hơn mọi người nghĩ,” bà nói.
Bà cũng đề cập đến một trong những quan niệm sai lầm dai dẳng nhất đang lan truyền trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe: ý tưởng cho rằng mãn kinh cần được xác nhận bằng xét nghiệm hormone trước khi có thể hiểu hoặc điều trị. ACOG khuyến cáo không nên xét nghiệm hormone định kỳ cho mục đích này, lưu ý rằng nồng độ hormone dao động đáng kể trong thời kỳ tiền mãn kinh, thường là hàng ngày, vì vậy một giá trị xét nghiệm đơn lẻ hiếm khi phản ánh chính xác những gì đang thực sự xảy ra trong cơ thể.
Các triệu chứng và mô hình theo thời gian, bà nói, thường cung cấp nhiều thông tin hơn so với một xét nghiệm tức thời. Bà cảnh báo về xu hướng của ngành công nghiệp chăm sóc sức khỏe khi cho rằng mọi triệu chứng mãn kinh đều cần một loạt các chất bổ sung đắt tiền, lưu ý rằng việc chăm sóc mãn kinh “không nên…” được xây dựng dựa trên ngôn ngữ tiếp thị hoặc các xét nghiệm nước bọt có hiệu quả đáng ngờ.”
Cả hai bác sĩ đều kết thúc bằng một thông điệp nhắm thẳng vào những phụ nữ có thể đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi này, hoặc đang tiến gần đến nó, và vẫn còn thời gian để hành động.
“Đây là cánh cửa mở ra phần còn lại của cuộc đời bạn,” Tiến sĩ Gilberg nói. “Điều đó không cần phải khiến bạn sợ hãi. Nó có thể vô cùng mạnh mẽ, bởi vì có rất nhiều điều bạn có thể làm để thay đổi quỹ đạo sức khỏe của mình.”
“Đây cũng không phải là cuộc tranh luận hoặc là cái này hoặc là cái kia.” “Có nhiều công cụ hỗ trợ lối sống, phương pháp thảo dược, lựa chọn dược phẩm và liệu pháp hormone,” bà nói thêm. “Phụ nữ xứng đáng được tiếp cận đầy đủ các lựa chọn và thông tin để đưa ra những quyết định phù hợp với họ, với sự hiểu biết rằng những quyết định đó có thể thay đổi theo thời gian.”
Tiến sĩ Brown khuyên phụ nữ không nên chờ đến khi kinh nguyệt ngừng hẳn mới chú ý. “Một phụ nữ ở độ tuổi 40 không cần phải đợi đến khi kinh nguyệt hoàn toàn biến mất mới bắt đầu chú ý,” bà nói.
“Thay đổi giấc ngủ, lo lắng, thay đổi chu kỳ kinh nguyệt, suy giảm trí nhớ, mệt mỏi, đau khớp, thay đổi về tình dục và các triệu chứng tiết niệu hoặc âm đạo mới đều có thể bắt đầu trong giai đoạn tiền mãn kinh,” bà lưu ý, như hướng dẫn của ACOG về giai đoạn mãn kinh và nghiên cứu được hỗ trợ bởi kế hoạch chiến lược về sức khỏe phụ nữ của NIH đã xác nhận.
“Càng nhận ra sớm các triệu chứng, cuộc trò chuyện càng trở nên có hiểu biết, bình tĩnh và hiệu quả hơn,” bà kết luận.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Yahoo)
