Tiết Hạ chí, ngày dài nhất trong năm, mang theo khí hậu đặc trưng với nắng nóng, độ ẩm cao và những cơn mưa dông bất chợt. Đây chính là lúc cơ thể cần được chăm sóc đặc biệt, với trọng tâm là “dưỡng dương” theo y học cổ truyền và áp dụng 3 bí quyết đơn giản để có một mùa hè khỏe mạnh, sảng khoái.
Hạ chí, một trong 24 tiết khí, được xem là tiết khí cổ nhân xác định sớm nhất. Ngày nay, tức ngày 21 tháng 6, tiết Hạ chí đã chính thức bắt đầu, mang theo đặc điểm khí hậu nóng ẩm, mưa dông thường xuyên. Từ rất lâu đời, cụ thể là vào thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên, tổ tiên chúng ta đã có thể xác định tiết Hạ chí thông qua việc đo bóng mặt trời bằng Thổ Khuê.
Theo Hoàng Đế Nội Kinh, một văn bản y học cổ truyền danh tiếng, có đoạn viết: “Trong 40 năm ngày Hạ chí, âm khí hơi tăng lên, dương khí hơi giảm xuống”. Chính tại đỉnh điểm của dương khí vào tiết Hạ chí, âm khí mới sinh bắt đầu len lỏi một cách lặng lẽ. Thời tiết thay đổi kéo theo trạng thái cơ thể cũng biến đổi tương ứng. Theo Bác sĩ Trưởng khoa Thẩm Dung, thuộc khoa Lão khoa, Bệnh viện Y học Cổ truyền và Tây y Kết hợp Nhạc Dương Thượng Hải, cốt lõi của việc dưỡng sinh trong tiết Hạ chí là “dưỡng dương tránh nóng, kiện tỳ trừ thấp”. Điều này vừa giúp phòng ngừa nhiệt mùa hè làm hao tổn khí âm, vừa tránh việc ham lạnh uống đồ lạnh gây tổn thương dương khí tỳ vị.
Trong tiết Hạ chí, nhiệt độ cao và độ ẩm lớn, việc lựa chọn trang phục cần tuân thủ nguyên tắc “thoáng khí nhưng không hở dương”. Bác sĩ Thẩm Dung khuyến nghị: “Về chất liệu quần áo, nên ưu tiên vải cotton, linen hoặc lụa tơ tằm mềm mại và rộng rãi”. Những loại vải này có khả năng thấm hút mồ hôi tốt, giúp tản nhiệt nhanh chóng. Bên cạnh đó, các gam màu sáng sẽ phản xạ ánh nắng mặt trời hiệu quả hơn, giảm thiểu sự tích tụ nhiệt trên bề mặt da.
Nhiều người thường lầm tưởng rằng mùa hè chỉ cần chống nóng mà không cần chống lạnh. Tuy nhiên, đây lại là một quan niệm sai lầm. Vào những ngày Hạ chí oi bức, người dân có xu hướng tìm đến sự mát mẻ, đặc biệt là sử dụng điều hòa nhiệt độ thường xuyên. Chính vì vậy, cơ thể rất dễ bị nhiễm phải tà khí lạnh. Để đảm bảo sức khỏe khi tận hưởng không khí mát lạnh của điều hòa, bạn nên luôn chuẩn bị sẵn một chiếc áo khoác mỏng hoặc khăn choàng nhẹ. Điều này giúp bảo vệ các vùng quan trọng như eo, đầu gối và mắt cá chân, tránh gió lạnh xâm nhập và ngăn ngừa hàn thấp tích tụ tại các khớp và kinh lạc.
Bác sĩ Thẩm Dung nhấn mạnh, nguyên tắc ăn uống trong tiết Hạ chí là “thanh nhiệt không tổn dương, trừ thấp không hại thân, thanh đạm không ngấy”. Chế độ ăn nên lấy sự thanh đạm và dễ tiêu hóa làm chủ đạo. Đồng thời, bạn nên giảm bớt các món ăn nặng dầu mỡ như đồ chiên rán, đồ nướng và thịt mỡ.
Người dân có thể tăng cường ăn các loại thực phẩm có vị đắng và vị chua. Vị đắng đi vào tâm, có tác dụng thanh tâm hỏa và loại bỏ phiền nhiệt. Các thực phẩm như khổ qua, tâm sen, rau sam đều là những lựa chọn tuyệt vời. Vị chua đi vào gan, giúp thu liễm mồ hôi và sinh tân dịch, kích thích vị giác. Các món như nước sấu, nước chanh, ô mai, cà chua là những thực phẩm lý tưởng cho mùa hè, vừa bổ sung tân dịch đã mất do đổ mồ hôi, vừa kích thích cảm giác thèm ăn.
Bên cạnh đó, việc kiện tỳ và trừ thấp là vô cùng cần thiết. Tiết Hạ chí có độ ẩm cao, dễ gây trở ngại cho tỳ thổ, dẫn đến tình trạng cơ thể nặng nề, đầu óc choáng váng, mệt mỏi và đại tiện dính. Bạn nên thường xuyên ăn các thực phẩm có tác dụng kiện tỳ lợi thấp như ý dĩ, xích tiểu đậu, bí đao, khoai mỡ, đậu ván trắng. Những nguyên liệu này có thể dùng để nấu cháo hoặc nấu canh đều rất tốt. Chè đậu xanh là một món giải nhiệt truyền thống tuyệt vời. Tuy nhiên, đậu xanh có tính hàn, người tỳ vị hư hàn nên cho thêm vài lát gừng tươi hoặc một ít vỏ quýt khô khi nấu để trung hòa tính hàn.
Bác sĩ Thẩm Dung cũng nhắc nhở về việc “kiêng uống đồ lạnh”. Nước đá, kem, trái cây ướp lạnh dễ gây tổn thương tỳ dương. Điều này dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy và giảm cảm giác thèm ăn. Đặc biệt, người già, trẻ em và những người có tỳ
vị hư hàn nên tiết chế. Vào mùa hè, vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng, thức ăn để qua đêm dễ bị ôi thiu. Vì vậy, tốt nhất là nên ăn thức ăn vừa mới chế biến để phòng tránh viêm dạ dày ruột cấp tính.
Để hỗ trợ kiện tỳ trừ thấp và thanh nhiệt giải khát, bài viết gợi ý một món canh dưỡng sinh cổ điển: Canh bí đao ý dĩ vịt già. Món canh này có nguyên liệu quen thuộc, cách chế biến đơn giản, mang lại vị thanh mát không ngấy. Đây là món ăn phù hợp cho mọi lứa tuổi, từ người già đến trẻ nhỏ.
Trong tiết Hạ chí, ngày dài hơn đêm. Để thuận theo quy luật tự nhiên, chúng ta nên “ngủ muộn dậy sớm”. Tuy nhiên, việc “ngủ muộn” không nên vượt quá 11 giờ đêm, và “dậy sớm” có thể vào khoảng 6 giờ sáng. Điều đặc biệt quan trọng là giờ Ngọ (từ 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) là thời điểm kinh Tâm hoạt động mạnh nhất. Lúc này, việc chợp mắt từ 15 đến 30 phút có thể giúp giảm mệt mỏi hiệu quả sau buổi sáng. Đồng thời, nó còn giúp bồi bổ tâm khí và ổn định cảm xúc. Tuy nhiên, thời gian ngủ trưa không nên quá dài, vì nếu ngủ hơn 1 tiếng, bạn dễ rơi vào giấc ngủ sâu. Khi tỉnh dậy, bạn có thể cảm thấy đầu óc choáng váng và tinh thần uể oải.
Về môi trường sống trong nhà, Bác sĩ Thẩm Dung khuyến nghị điều hòa nên được đặt ở nhiệt độ khoảng 26°C. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời không nên vượt quá 8°C. Việc tránh chênh lệch nhiệt độ quá lớn sẽ giúp ngăn ngừa tình trạng mạch máu co thắt đột ngột, có thể gây ra các bệnh tim mạch và mạch máu não. Ngoài ra, gió lạnh thổi trực tiếp cũng dễ gây liệt mặt, vẹo cổ, viêm quanh khớp vai và bệnh điều hòa. Do đó, mọi người cũng cần hết sức cẩn trọng phòng tránh. Mùa hè ẩm ướt, quần áo và chăn ga dễ sinh nấm mốc. Vì vậy, bạn nên thường xuyên phơi phóng và thay giặt để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh chàm da và dị ứng đường hô hấp.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Sohu)
