Tuổi tác mang đến rất nhiều điều bất ngờ. Đó có thể là những tiếng lục cục phát ra từ khớp gối mỗi khi đứng lên, hay việc chỉ uống vài ngụm bia cũng đủ khiến hôm sau mệt mỏi như vừa trải qua một trận chiến. Nhưng có lẽ điều khiến nhiều người khó chịu nhất là hệ tiêu hóa dường như ngày càng “lười làm việc” theo thời gian.
“Bất kỳ ai ở mọi lứa tuổi đều có thể gặp các vấn đề về đường ruột. Tuy nhiên, những vấn đề này thường xuất hiện nhiều hơn khi chúng ta già đi”, bác sĩ Sara Attalla, chuyên gia tiêu hóa tại Inspira Health (New Jersey, Mỹ), chia sẻ với HuffPost.
Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, có khoảng 60-70 triệu người Mỹ đang sống chung với các bệnh lý tiêu hóa. Những triệu chứng phổ biến nhất bao gồm: Ợ nóng, đầy hơi, đau bụng và thay đổi thói quen đi đại tiện như táo bón, tiêu chảy hoặc xen kẽ cả hai.
Điều khiến các vấn đề tiêu hóa trở nên khó giải quyết là chúng thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Thay vào đó, đây là kết quả của sự kết hợp giữa quá trình lão hóa và các yếu tố liên quan đến lối sống của mỗi người.
Khi cơ thể già đi, các dây thần kinh và cơ trong đường tiêu hóa cũng dần suy giảm chức năng. Điều này khiến các cơ quan tiêu hóa hoạt động kém nhịp nhàng hơn và quá trình tiêu hóa diễn ra chậm chạp hơn trước.
Ví dụ, các cơ tham gia vào quá trình nuốt và vận chuyển thức ăn trong thực quản có thể không còn phối hợp hiệu quả như trước. Điều này làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày – thực quản (GERD), tình trạng axit và thức ăn từ dạ dày trào ngược lên trên.
Trong khi đó, sự co bóp của dạ dày cũng chậm lại, khiến thức ăn lưu lại lâu hơn, từ đó gây cảm giác khó tiêu.
Bác sĩ Attalla cho biết thêm: “Lớp niêm mạc dạ dày cũng có xu hướng mỏng đi theo tuổi tác, khiến dạ dày dễ bị tổn thương hơn bởi các tình trạng viêm”.
Theo thời gian, cơ thể còn giảm sản xuất prostaglandin – một chất giống hormone có vai trò điều hòa tiết axit dạ dày và hoạt động của cơ đường tiêu hóa. Khi lượng prostaglandin giảm xuống, lớp màng bảo vệ dạ dày cũng yếu đi, làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày.
Sau khi rời dạ dày, thức ăn sẽ tiếp tục hành trình đến ruột non.
Bác sĩ Sunana Sohi, chuyên gia tiêu hóa tại Gastroenterology Health Partners (Kentucky, Mỹ), cho biết: “Khi nhu động ruột non chậm lại, nguy cơ vi khuẩn phát triển quá mức trong ruột sẽ tăng lên. Điều này có thể gây đầy hơi và tiêu chảy.”
Nếu sự chậm chạp này tiếp tục xảy ra ở đại tràng, người bệnh có thể phải đối mặt với táo bón kéo dài hoặc bệnh túi thừa đại tràng. Đây là tình trạng xuất hiện các túi nhỏ lồi ra ở những vị trí thành ruột yếu, có thể gây chảy máu hoặc viêm khi bùng phát.
Bệnh mạn tính và thuốc điều trị cũng góp phần gây rối loạn tiêu hóa
Tuổi càng cao, nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như viêm khớp, bệnh tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa càng lớn.
Những bệnh này thường khiến người bệnh ít vận động hơn. Theo bác sĩ Pritesh Mutha, giảng viên tại Trường Y McGovern thuộc Đại học UTHealth Houston: “Nếu cơ thể không vận động thì đường ruột cũng vậy.”
Nói cách khác, việc ngồi hoặc nằm quá nhiều sẽ khiến nhu động ruột hoạt động chậm hơn.
Bên cạnh đó, các loại thuốc được sử dụng để điều trị bệnh mạn tính – bao gồm cả thuốc kê đơn lẫn thuốc không kê đơn – cũng có thể gây ra hàng loạt tác dụng phụ liên quan đến tiêu hóa.
Đặc biệt, các thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID) như aspirin hay ibuprofen có thể gây buồn nôn, táo bón, tiêu chảy, đau bụng và thậm chí là loét dạ dày.
Dù những thay đổi kể trên là điều khó tránh khỏi, các chuyên gia cho biết vẫn có nhiều cách giúp giảm bớt tác động của tuổi tác lên hệ tiêu hóa.
Nhai kỹ hơn
Quá trình tiêu hóa thực sự bắt đầu ngay từ trong miệng.
Bác sĩ Mutha giải thích rằng các enzyme trong nước bọt giúp phân giải tinh bột và chất béo ngay từ sớm, nhờ đó giảm bớt gánh nặng cho dạ dày và ruột.
Ngoài ra, độ kiềm tự nhiên của nước bọt còn giúp trung hòa một phần axit trào ngược lên thực quản.
Một mẹo đơn giản là cắt thức ăn thành miếng nhỏ và nhai khoảng 15-20 lần cho mỗi miếng trước khi nuốt.
Kích thích tiết nước bọt
Lượng nước bọt thường giảm dần theo tuổi tác, khiến việc nhai và nuốt trở nên khó khăn hơn.
Theo Hiệp hội Nha khoa Mỹ, những người phải dùng thuốc hằng ngày có nguy cơ bị khô miệng cao gấp đôi so với người không dùng thuốc.
Nếu thường xuyên bị khô miệng khi ăn, bạn có thể sử dụng các sản phẩm thay thế nước bọt bán tại nhà thuốc hoặc uống từng ngụm nước nhỏ trong bữa ăn.
Ăn nhiều thực phẩm từ thực vật, hạn chế đồ chế biến sẵn
Một trong những cách tốt nhất để bảo vệ hệ tiêu hóa là ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc thực vật và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn.
Theo bác sĩ Sohi, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tiêu hóa.
Ăn nhiều rau củ, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt còn giúp tăng lượng chất xơ – yếu tố rất quan trọng đối với sức khỏe đường ruột.
Chất xơ hòa tan và không hòa tan giúp tạo khối phân, khiến việc đi vệ sinh dễ dàng hơn, giảm nguy cơ són phân và thậm chí hỗ trợ cải thiện tiêu chảy nhờ khả năng hút nước.
Uống đủ nước
Theo bác sĩ Mutha, uống đủ nước là chìa khóa để phòng ngừa táo bón, đặc biệt khi bạn đang tăng lượng chất xơ trong khẩu phần ăn.
Nước giúp chất xơ hoạt động hiệu quả hơn và giữ cho phân mềm, dễ đào thải.
Vận động thường xuyên
“Tập thể dục giúp kích thích nhu động đường tiêu hóa, vì vậy rất có lợi cho quá trình tiêu hóa”, bác sĩ Sohi cho biết.
Ngược lại, nằm dài trên ghế sofa ngay sau bữa ăn là một trong những điều tệ nhất bạn có thể làm. Thói quen này không chỉ khiến thức ăn tiêu hóa chậm hơn mà còn làm tăng nguy cơ trào ngược axit.
Bác sĩ Mutha khuyên nên đi bộ khoảng 15 phút sau bữa ăn để giúp dạ dày hoạt động hiệu quả hơn và đẩy nhanh quá trình làm rỗng dạ dày.
Ngủ đủ giấc
Giấc ngủ là khoảng thời gian cơ thể phục hồi và sửa chữa tổn thương.
Theo các chuyên gia, người trưởng thành nên ngủ từ 7-9 tiếng mỗi đêm. Thiếu ngủ kéo dài có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường ruột và hệ miễn dịch.
Các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu chính xác cơ chế này, nhưng một giả thuyết cho rằng thiếu ngủ làm gia tăng tình trạng viêm mức độ thấp trong ruột, từ đó dẫn đến các triệu chứng tiêu hóa khó chịu.
Dùng thuốc đúng cách
“Mọi loại thuốc đều có thể gây tác dụng phụ lên đường tiêu hóa, kể cả những thuốc được dùng để điều trị bệnh tiêu hóa”, bác sĩ Mutha nói. Vì vậy, việc sử dụng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ là rất quan trọng.
Ví dụ, các thuốc giảm đau NSAID không nên uống khi bụng đói, trong khi thuốc giảm tiết axit dạ dày thường cần uống trước bữa sáng khoảng 30 phút.
Nếu xuất hiện tác dụng phụ, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý ngưng thuốc.
Ngay cả khi bạn nghĩ rằng các triệu chứng tiêu hóa chỉ đơn giản là do tuổi tác hoặc lối sống chưa lành mạnh, các chuyên gia vẫn khuyên không nên chủ quan.
Bác sĩ Neena Mohan, chuyên gia tiêu hóa và giảng viên lâm sàng tại Trường Y Lewis Katz thuộc Đại học Temple (Philadelphia, Mỹ), nhấn mạnh rằng một số triệu chứng tưởng chừng vô hại đôi khi có thể là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng hơn.
Bạn nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa nếu gặp các biểu hiện sau:
Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
Khó nuốt.
Đau bụng thường xuyên.
Buồn nôn hoặc nôn.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Có máu trong phân.
Phân đen như nhựa đường.
Theo bác sĩ Attalla, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, kê thuốc hoặc thực hiện thêm các thăm dò như nội soi dạ dày hay nội soi đại tràng để tìm nguyên nhân chính xác.
Nói một cách đơn giản, việc dạ dày và đường ruột hoạt động chậm hơn khi có tuổi là điều khá phổ biến. Tuy nhiên, ăn uống lành mạnh, uống đủ nước, vận động đều đặn, ngủ đủ giấc và đi khám khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp hệ tiêu hóa duy trì hoạt động tốt hơn trong nhiều năm tới.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Yahoo)
