Trong số những căn bệnh gây tử vong, ung thư tuyến tụy từ lâu đã là một trong những căn bệnh đáng sợ nhất. Nó có thể phát triển âm thầm trong nhiều năm, và đến khi hầu hết mọi người biết có điều gì đó không ổn, tiên lượng của họ đã rất xấu. Đại đa số bệnh nhân, gần 90%, sẽ tử vong trong vòng 5 năm đầu tiên sau khi được chẩn đoán. Ngay cả khi tỷ lệ tử vong của các loại ung thư khác giảm trong những năm gần đây, tỷ lệ tử vong do ung thư tuyến tụy lại tăng nhẹ từ năm 1999 đến năm 2020.
Bất chấp những nỗ lực tốt nhất của mình, các nhà khoa học vẫn cảm thấy bế tắc. Vào những năm 1980, họ đã xác định được một gen, KRAS, dường như đóng vai trò then chốt trong sự phát triển tế bào không kiểm soát, dẫn đến sự phát triển của bệnh. Nhưng hết lần này đến lần khác, hầu hết các phương pháp điều trị trong các thử nghiệm lâm sàng đều thất bại. Tiến sĩ Anirban Maitra, giám đốc Trung tâm Ung thư Laura và Isaac Perlmutter của NYU Langone và là một nhà nghiên cứu ung thư tuyến tụy lâu năm, nói với tôi rằng các công ty dược phẩm đã coi ung thư tuyến tụy như một “nghĩa địa” cho việc phát triển thuốc trong tương lai. Các chuyên gia lo ngại rằng gen này thực chất là “không thể điều trị bằng thuốc”, Maitra nói.
Nhưng những đột phá gần đây đã đưa điều từng tưởng chừng như không thể trở nên khả thi. Một nhóm các nhà nghiên cứu đang chuẩn bị công bố kết quả từ thử nghiệm lâm sàng của họ, đã được báo cáo trên tờ New York Times, cho thấy một loại thuốc nhắm mục tiêu vào gen KRAS có tên là daraxonrasib đã giúp tăng gấp đôi thời gian sống sót, từ 7 tháng lên trung bình 13 tháng, ở một nhóm bệnh nhân mắc ung thư tuyến tụy di căn và đã từng điều trị hóa trị.
“Lần đầu tiên, có một chút lạc quan về căn bệnh này”, Maitra nói với tôi. “Các bác sĩ ung thư đã điều trị căn bệnh này trong nhiều thập kỷ luôn bi quan về thực tế là rất nhiều thử nghiệm đã thất bại. Thật không may, những bệnh nhân này chỉ sống được vài tháng rồi chết. Nhưng giờ đây cuối cùng chúng ta đã có nền tảng để xây dựng.”
Điều trị hiệu quả ung thư tuyến tụy, hoặc thậm chí có thể, một ngày nào đó, chữa khỏi hoàn toàn, cuối cùng sẽ đòi hỏi nhiều hơn một thử nghiệm lâm sàng thành công. Nó sẽ đòi hỏi cải thiện toàn diện quá trình chăm sóc, có nghĩa là xác định những người có nguy cơ, phát hiện bệnh sớm và tạo ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn nữa có thể mang lại cho bệnh nhân hy vọng sống thêm nhiều năm, chứ không chỉ thêm vài tháng.
Chúng ta đang tiến gần hơn đến việc có thể chẩn đoán và điều trị ung thư tuyến tụy với độ chính xác đáng kể. Dưới đây là những gì cần thiết để đạt được điều đó và những gì mọi người nên biết.
Các bác sĩ đang ngày càng giỏi hơn trong việc xác định những người có nguy cơ.
Một vấn đề lớn với ung thư tuyến tụy là tuyến tụy của bạn nằm sâu trong ổ bụng. Bạn có thể bị ung thư phát triển ở đó trong nhiều năm mà không có triệu chứng. Cải thiện triển vọng bắt đầu bằng việc phát hiện sớm và công việc đó bắt đầu bằng việc tìm ra những người có nguy cơ cao nhất.
Nhiều người, thậm chí cả bác sĩ, có thể không biết cần phải chú ý đến những dấu hiệu nào. Đã có một số trường hợp tử vong nổi tiếng khiến căn bệnh này tạm thời được công chúng quan tâm, diễn viên Patrick Swayze, ông trùm công nghệ Steve Jobs, nhưng nó chưa từng là trọng tâm của các chiến dịch nâng cao nhận thức lớn như ung thư vú hay gần đây hơn là ung thư đại tràng. Ung thư tuyến tụy chiếm khoảng 3% tổng số ca ung thư nhưng lại chiếm hơn 8% số ca tử vong do ung thư, khoảng 39.000 ca mỗi năm.
Hút thuốc, tuổi tác và béo phì đều được coi là các yếu tố nguy cơ nhưng đó là điểm chung giữa ung thư tuyến tụy và nhiều loại ung thư khác. Một yếu tố nguy cơ đặc biệt là sự khởi phát đột ngột của bệnh tiểu đường ở người lớn, đặc biệt là khi đi kèm với việc giảm cân, Maitra cho biết.
“Nếu bạn khoảng 65 tuổi và bạn bị tiểu đường khởi phát đột ngột và vừa giảm 4,5 kg, tôi sẽ rất lo lắng cho người đó. Tôi sẽ đảm bảo rằng người đó được làm một số xét nghiệm,” Maitra nói. “Nâng cao nhận thức là rất quan trọng.” Ông ấy làm rõ rằng hầu hết các trường hợp tiểu đường mới khởi phát ở người lớn chỉ là như vậy, và không phải là lý do để hoảng sợ. Tuy nhiên, ông nói, mối liên hệ này là điều mà nhiều người và các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe nên biết.
Các chương trình trí tuệ nhân tạo mới cũng có thể giúp các bác sĩ xác định ai là người có nguy cơ cao nhất. Các bệnh viện đang bắt đầu thử nghiệm việc quét hồ sơ sức khỏe điện tử hoặc mẫu gen. Maitra cho biết, chọn ra những bệnh nhân có thể có nguy cơ cao hơn dựa trên tiền sử bệnh hoặc sự hiện diện của một số gen nhất định có liên quan đến khả năng mắc ung thư tuyến tụy cao hơn (bao gồm cả gen gây ung thư vú BRCA2).
Các bác sĩ lâm sàng có những công cụ tốt hơn để phát hiện ung thư tuyến tụy sớm.
Một khi các bác sĩ xác định được những người có nguy cơ, họ có thể triển khai một loạt các biện pháp giám sát mới.
Các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp phát hiện sự phát triển của ung thư tuyến tụy.
Xét nghiệm máu, thường được gọi là sinh thiết lỏng, đã nhận được rất nhiều đầu tư cũng như sự chú ý của truyền thông. Một số công ty đang hướng tới việc tạo ra một xét nghiệm có thể tìm kiếm nhiều loại ung thư từ một mẫu duy nhất, nhưng trong thời gian chờ đợi, các phiên bản xét nghiệm cho từng bệnh riêng lẻ đã cho thấy những kết quả đầy hứa hẹn, dù chưa hoàn toàn chắc chắn, bao gồm cả ung thư tuyến tụy. Một xét nghiệm máu do Đại học Khoa học và Y tế Oregon phát triển có tỷ lệ chính xác 85% trong chẩn đoán ung thư tuyến tụy giai đoạn sớm khi được sử dụng kết hợp với một xét nghiệm kháng nguyên hiện có.
Một lần nữa, các chương trình AI có thể giúp các bác sĩ phát hiện bệnh sớm hơn. Một nghiên cứu gần đây cho thấy một chương trình AI do các nhà nghiên cứu của Mayo Clinic phát triển và được sử dụng để kiểm tra các hình ảnh chụp CT bụng thông thường có thể phát hiện ung thư tuyến tụy với tỷ lệ gần gấp đôi so với hai bác sĩ X quang, phát hiện bệnh sớm hơn tới ba năm trước khi chẩn đoán lâm sàng thông thường xảy ra.
“Đây là nơi AI thực sự có thể giúp ích vì chúng có thể phát hiện ra những mô hình tinh tế mà mắt người có thể bỏ sót,” Maitra nói.
Các nhà khoa học đang phát triển các phương pháp điều trị ung thư tuyến tụy tốt hơn.
Một khi các bác sĩ phát hiện ra ung thư tuyến tụy, họ có thể điều trị nó và các lựa chọn điều trị cũng ngày càng tốt hơn.
Maitra cho biết phương pháp điều trị tốt nhất vẫn là phẫu thuật cắt bỏ kết hợp với hóa trị và khối u càng nhỏ thì càng tốt. Đó là lý do tại sao phát hiện sớm rất quan trọng. Điều này cũng ngăn chặn ung thư có thêm thời gian để di căn và lan rộng.
Ngay cả sau phẫu thuật, ung thư vẫn có thể tái phát. Nhưng các loại vắc-xin mới đang cho thấy triển vọng trong việc ngăn ngừa sự tái phát đó; các nghiên cứu sơ bộ nhỏ đã xác định được nhiều ứng cử viên vắc-xin cho phép bệnh nhân sống lâu hơn mà không bị tái phát và sống lâu hơn so với mức trung bình trước đây đối với bệnh nhân ung thư tuyến tụy.
Và đối với những người đối mặt với tình huống tồi tệ nhất, khi ung thư của họ không thể được loại bỏ bằng phẫu thuật, đó là lúc các phương pháp điều trị mới nhắm vào KRAS, gen thúc đẩy sự phát triển của ung thư tuyến tụy, có thể là một bước ngoặt.
Để đơn giản hóa đáng kể bước đột phá khoa học này, các nhà nghiên cứu đã mô tả KRAS như một “quả cầu trơn” mà trong một thời gian dài không có phân tử thuốc nào có thể gắn vào được. Như tờ Times đã đưa tin, Kevan Shokat, một nhà khoa học tại Đại học California San Francisco, đã tìm ra cách tạo ra một phân tử gắn vào KRAS vào năm 2013. Cùng thời điểm đó, Greg Verdine tại Đại học Harvard đang nghiên cứu một loại “chất kết dính” phân tử có thể vô hiệu hóa KRAS. Các loại thuốc mới được xây dựng dựa trên nghiên cứu này để đưa một hợp chất đến gen có thể làm chậm sự phát triển tế bào ngoài tầm kiểm soát gây ra ung thư tuyến tụy.
Nhưng chúng ta nên coi daraxonrasib, loại thuốc dường như sẽ được FDA chấp thuận, như là “bước khởi đầu” cho nhóm thuốc này. Nhiều người vẫn không đáp ứng với điều trị hoặc gặp phải các tác dụng phụ nghiêm trọng. Thuốc cũng ngừng hoạt động sau một thời gian, khi cơ thể người bệnh phát triển khả năng kháng thuốc. Nhưng các loại thuốc khác kết hợp các phân tử khác nhau nhằm mục đích kéo dài hiệu quả điều trị đã đang được nghiên cứu.
Trong tương lai, điều trị ung thư tuyến tụy có thể sẽ là sự kết hợp của tất cả các phương pháp trên: Phát hiện sớm, phẫu thuật cắt bỏ phần lớn khối u, cùng với vắc-xin và/hoặc các phương pháp điều trị dựa trên KRAS để ngăn ngừa ung thư tái phát. Và những người vì lý do nào đó không thể phẫu thuật có thể thử kết hợp vắc-xin và thuốc nhắm mục tiêu KRAS.
Công việc còn lâu mới hoàn thành. Nhưng lần đầu tiên, sau nhiều thập kỷ thất vọng, chúng ta có lý do thực sự để hy vọng.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Yahoo)
