Nếu bạn vẫn quen nấu bữa tối trên ngọn lửa xanh, có lẽ đã đến lúc cần suy nghĩ lại, bởi việc sử dụng bếp gas trong nhà bếp có thể khiến bạn tiếp xúc với một loại hóa chất nguy hiểm có khả năng gây ung thư.
Một nghiên cứu quy mô nhỏ cho thấy, gần 1/10 số hộ gia đình tại Anh sử dụng bếp gas có hiện tượng rò rỉ ngay cả khi bếp đã tắt, khiến các mức benzen nguy hại có thể tích tụ trong không khí.
Theo nghiên cứu của tổ chức PSE Healthy Energy, hàng trăm nghìn người tại Anh và Scotland có thể đang tiếp xúc với nồng độ khí này vượt quá mức khuyến nghị, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh bạch cầu và các vấn đề sức khỏe lâu dài khác.
“Rất ít van khóa gas có thể kín hoàn toàn”, Giáo sư Roy Harrison, chuyên ngành sức khỏe môi trường tại Đại học Birmingham, cho biết. “Khả năng cao là sẽ có một lượng rò rỉ nhỏ ở nhiều thiết bị, và dường như có một nhóm nhỏ rò rỉ khá nghiêm trọng”.
Dưới đây là những điều bạn cần biết về rủi ro sức khỏe và cách giảm thiểu chúng.
“Benzen rõ ràng là một hóa chất rất nguy hiểm, điều này bất kỳ bác sĩ ung thư nào cũng biết,” Giáo sư Justin Stebbing, bác sĩ ung thư và giáo sư khoa học y sinh tại Đại học Anglia Ruskin, cho biết. “Nó có liên quan đến các bệnh ung thư máu như bệnh bạch cầu hoặc u lympho”.
Benzen được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp vào nhóm 1, tức là chất đã được xác định gây ung thư ở người. Amiăng và thuốc lá cũng nằm trong nhóm này.
Benzen xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp, sau đó có thể gây tổn thương DNA, theo giải thích của Giáo sư Stebbing.
Tuy nhiên, việc tiếp xúc với benzen không nguy hiểm đến mức như hút thuốc lá. Trong khi hút thuốc làm tăng nguy cơ ung thư phổi lên 25 lần, thì việc tích lũy tiếp xúc với benzen chỉ làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc bệnh bạch cầu. “Vì vậy đây là một rủi ro, nhưng không phải là quá lớn”, ông nói thêm.
“Điều quan trọng cần nhấn mạnh là nguy cơ ung thư tăng lên chủ yếu đến từ việc tiếp xúc lâu dài trong nhiều năm, chứ không phải từ những lần tiếp xúc ngắn hạn, thỉnh thoảng,” Giáo sư Alastair Lewis, chuyên ngành hóa học khí quyển tại Đại học York, cho biết.
Nicola Smith, quản lý thông tin y tế cấp cao tại Cancer Research UK, cho biết: “Benzen có thể làm tăng nguy cơ ung thư nếu một người tiếp xúc với nồng độ cao trong thời gian dài. Điều này thường xảy ra khi hút thuốc lá hoặc làm việc trực tiếp với benzen.
“Khả năng benzen trong các hộ gia đình tại Anh ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ ung thư ở người trưởng thành là thấp, nhưng việc xử lý rò rỉ gas và đảm bảo thông gió tốt vẫn rất quan trọng đối với chất lượng không khí”.
Thông gió nhà bếp
“Máy hút mùi dẫn khí ra ngoài có thể hiệu quả, việc mở hé cửa sổ cũng giúp tạo luồng thông gió”, Giáo sư Lewis cho biết.
Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2023 của Đại học Stanford cho thấy máy hút mùi, kể cả loại dẫn khí ra ngoài, không phải lúc nào cũng hiệu quả trong việc giảm tích tụ benzen trong nhà.
Ngoài ra, dù benzen vẫn được tạo ra ở mức thấp khi đang nấu ăn bằng bếp gas, phần lớn lo ngại lại đến từ rò rỉ khi không sử dụng bếp.
“Lượng benzen phát thải khi nấu có thể thấp hơn vì gas được đốt cháy”, Giáo sư Harrison giải thích. “Vấn đề nằm ở rò rỉ trong thời gian không nấu nướng. Vì vậy, máy hút mùi không thực sự hữu ích trong trường hợp này”.
Sử dụng máy lọc không khí có bộ lọc carbon
Máy lọc không khí hoạt động bằng cách hút không khí vào, giữ lại các hạt và thổi ra không khí sạch hơn. Tuy nhiên, phần lớn các thiết bị này không loại bỏ được benzen.
“Hầu hết chỉ lọc các hạt, trong khi benzen không tồn tại dưới dạng hạt mà là dạng hơi, nên nó sẽ đi xuyên qua”, Giáo sư Harrison cho biết.
“Tuy nhiên, nếu có bộ lọc than hoạt tính, nó có thể hấp thụ các hợp chất hữu cơ và có khả năng loại bỏ benzen khá hiệu quả, miễn là bộ lọc được thay thường xuyên”.
Chuyển sang bếp điện hoặc bếp từ
“Giải pháp tốt nhất là chuyển sang bếp điện khi bạn nâng cấp nhà bếp,” Giáo sư Lewis khuyến nghị. Điều này mang lại lợi ích rõ ràng cho chất lượng không khí trong nhà, vì tránh được rò rỉ gas cũng như quá trình đốt cháy, cả hai đều phát sinh benzen.
Nghiên cứu của Stanford cho thấy bếp điện chỉ phát thải một phần rất nhỏ lượng benzen so với bếp gas, trong khi bếp từ không phát hiện có benzen.
“Nếu bạn muốn không khí sạch hơn nói chung, điện là nguồn năng lượng sạch hơn nhiều so với việc đốt gas”, Giáo sư Harrison nói thêm.
