Máu của bạn chứa đựng vô vàn thông tin về sức khỏe, nhưng đâu là những xét nghiệm máu được khuyến nghị hàng đầu cho phụ nữ và những xét nghiệm nào có thể gây hiểu nhầm hoặc không cần thiết?
Điều đáng ngạc nhiên về sức khỏe phụ nữ và xét nghiệm máu là gì? Chúng ta thường yêu cầu những xét nghiệm sai, theo nhận xét của Tiến sĩ Pelin Batur, giám đốc y khoa của Trung tâm Nghiên cứu và Sức khỏe Toàn diện Phụ nữ Cleveland Clinic.
“Phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh sẽ đến khám và yêu cầu kiểm tra hormone, nhưng các nghiên cứu cho thấy rõ ràng rằng việc kiểm tra estradiol hoặc FSH [hormone kích thích nang trứng] không hữu ích trong việc chẩn đoán hoặc thậm chí giúp hiểu các triệu chứng của bệnh nhân trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh”, bà nói. “Sự thiếu kết nối đó là nguồn gốc của sự thất vọng cho cả bệnh nhân và các bác sĩ”.
“Thời kỳ tiền mãn kinh giống như tuổi dậy thì – nồng độ hormone biến động rất nhiều, thực sự giống như một chuyến tàu lượn siêu tốc, đó là lý do tại sao mọi người cảm thấy rất khổ sở”, bà giải thích.
Một hiện tượng khiến việc xét nghiệm trở nên đặc biệt không đáng tin cậy là cái gọi là “chu kỳ vòng lặp”, trong đó một lần rụng trứng xảy ra ngay trên lần khác. “Bạn có thể thấy nồng độ estrogen cao ngất trời, cao đến mức nếu chúng ta phát hiện ngẫu nhiên bằng xét nghiệm máu, chúng tôi sẽ lo lắng rằng bạn mắc một loại ung thư nào đó”, Tiến sĩ Batur nói. 2 tuần sau, cùng một nồng độ hormone đó có thể cho kết quả hoàn toàn bình thường, dẫn đến kết quả khó hiểu và mâu thuẫn.
Sự biến động này có thể dẫn đến chẩn đoán sai. Một phụ nữ có thể được cho biết nồng độ hormone của cô ấy thấp và cô ấy đang trong thời kỳ mãn kinh, trong khi cách duy nhất thực sự để định nghĩa mãn kinh là một năm không có kinh nguyệt – chứ không phải bằng xét nghiệm máu. Bác sĩ Batur thậm chí đã từng gặp những bệnh nhân được chẩn đoán mãn kinh sau hóa trị và xạ trị, với nhiều tháng xét nghiệm cho thấy đã mãn kinh và không có kinh nguyệt, nhưng sau đó lại mang thai. “Việc sử dụng các hormone đó có thể dẫn đến sai sót trong việc giải thích và thông báo sai cho bệnh nhân”, bà cảnh báo.
Tất nhiên, có những trường hợp xét nghiệm máu kiểm tra hormone là cần thiết. Ở đây, bác sĩ Batur lưu ý những trường hợp ngoại lệ cụ thể sau:
Suy buồng trứng sớm
“Khi phụ nữ bị mãn kinh sớm, chúng ta gọi đó là suy buồng trứng sớm. Điều đó có nghĩa là họ đang bước vào trạng thái giống như mãn kinh trước tuổi 40. Trong trường hợp đó, xét nghiệm hormone là cần thiết và rất hữu ích”, bác sĩ Batur giải thích.
Khắc phục sự cố liệu pháp hormone
Nếu ai đó đang dùng liều hormone mãn kinh cao hơn mà vẫn gặp các triệu chứng như bốc hỏa, bác sĩ Batur sẽ kiểm tra nồng độ để xem họ hấp thụ thuốc tốt như thế nào. “Nếu không, đó sẽ là sự lãng phí máu, tiền bạc và thời gian của bệnh nhân”, bà lưu ý.
Phụ nữ trẻ không có kinh nguyệt
Đối với phụ nữ dưới 45 tuổi đã từng thực hiện thủ thuật cắt bỏ niêm mạc tử cung (phá hủy lớp niêm mạc tử cung để điều trị chảy máu nhiều) hoặc đã đặt vòng tránh thai (IUD) để ngừng chu kỳ kinh nguyệt, xét nghiệm hormone có thể giúp xác định xem họ có nên điều trị bằng liệu pháp hormone hay không. Bác sĩ Batur cho biết: “Xét nghiệm sẽ cho tôi biết liệu một phụ nữ 39 tuổi đã đặt vòng tránh thai và đang có các triệu chứng có bắt đầu có dấu hiệu nồng độ estrogen thấp hay không. Đó có thể là dấu hiệu để bắt đầu điều trị estrogen sớm hơn một chút”.
Bây giờ chúng ta đã tìm hiểu về mối liên hệ phức tạp giữa xét nghiệm máu và hormone, hãy cùng tìm hiểu về những xét nghiệm máu cấp độ một mà bác sĩ Batur khuyên dùng tại phòng khám bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu của bạn. “Hãy đảm bảo các xét nghiệm máu định kỳ, phòng ngừa này được cập nhật trong lần khám hàng năm của bạn, đặc biệt là nếu bạn cảm thấy không khỏe trong giai đoạn mãn kinh”.
Hemoglobin A1C
“Chúng tôi sẽ kiểm tra lượng đường trong máu để xem bạn có bị tiền tiểu đường hay không, và chúng tôi cũng thực hiện xét nghiệm hemoglobin A1C để đo lượng đường trong máu của bạn trong 3 tháng”, bác sĩ Batur cho biết.
Tại sao điều này lại quan trọng? “Khi bước vào thời kỳ mãn kinh, chúng ta biết rằng nguy cơ mắc bệnh của chúng ta thay đổi,” bà giải thích. Phát hiện tiền tiểu đường sớm giúp bạn có thể thay đổi thói quen trước khi nó trở thành bệnh tiểu đường hoàn toàn.
Xét nghiệm sinh hóa
Xét nghiệm toàn diện đánh giá chức năng gan, thận và tuyến thượng thận của bạn. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn đang bị mệt mỏi không rõ nguyên nhân hoặc bắt đầu dùng thuốc mới.
Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC)
Xét nghiệm này giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quan về sức khỏe của bạn bằng cách kiểm tra tình trạng thiếu máu, có thể gây mệt mỏi, theo dõi số lượng bạch cầu và hồng cầu để phát hiện các vấn đề tiềm ẩn ở giai đoạn đầu.
Xét nghiệm lipid
Xét nghiệm này đo lượng cholesterol của bạn, cả HDL “tốt” và LDL “xấu”, cùng với triglyceride. Điều này rất quan trọng để hiểu được nguy cơ mắc bệnh tim mạch của bạn, đặc biệt quan trọng trong và sau thời kỳ mãn kinh.
Mặc dù các xét nghiệm máu cấp độ một rất quan trọng và mang tính phòng ngừa đối với tất cả mọi người, nhưng không phải ai trong chúng ta cũng cần đến những xét nghiệm mà bác sĩ Batur gọi là xét nghiệm cấp độ hai, bởi vì chúng phụ thuộc vào các triệu chứng cụ thể của bạn.
“Một điều quan trọng mà tôi muốn phụ nữ biết: Nếu bạn đi khám phụ khoa định kỳ hàng năm và mong đợi một cuộc đánh giá toàn diện về mãn kinh như thế này, điều đó sẽ không xảy ra,” bà thẳng thắn nói. “Điều đó đơn giản là không thể trong một cuộc hẹn 10 đến 15 phút, đó thường là thời gian tối đa mà bảo hiểm cho phép. Đây là một điểm rất quan trọng để phụ nữ không cảm thấy mình bị bỏ rơi.”
Dưới đây, bà chia sẻ một vài triệu chứng có thể báo hiệu bạn nên nói chuyện với bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu về việc xét nghiệm máu bổ sung.
Rụng tóc? Kiểm tra nồng độ kẽm, sắt và hormone tuyến giáp
Rụng tóc là một ví dụ hoàn hảo cho thấy tại sao xét nghiệm máu lại quan trọng đối với phụ nữ. “Hiện nay, mãn kinh đang được quan tâm nhiều, và có rất nhiều nhận thức về vấn đề này. Điều đó thật tuyệt vời, nhưng nó cũng có nghĩa là nhiều vấn đề nhanh chóng bị bỏ qua như là tiền mãn kinh hoặc mãn kinh mà không tìm kiếm các nguyên nhân khác,” bà giải thích.
“Nếu bạn cho rằng rụng tóc chỉ là do mãn kinh dựa trên những gì bạn đã đọc trên mạng xã hội, bạn có thể bỏ sót nguyên nhân thực sự, chẳng hạn như thiếu kẽm hoặc sắt hoặc vấn đề về chức năng tuyến giáp mà thực sự có thể khắc phục được,” bà nói thêm.
Mụn trứng cá hoặc lông cằm? Kiểm tra nồng độ testosterone và DHEA
“Nếu bệnh nhân nói về mụn trứng cá hoặc lông cằm, đó có thể là do tăng androgen, và chúng tôi có thể kiểm tra nồng độ testosterone và DHEA,” bà nói.
Rối loạn chức năng tình dục? Kiểm tra nồng độ prolactin
Giảm ham muốn tình dục hoặc các vấn đề về cực khoái có thể do nồng độ prolactin bất thường gây ra. Bác sĩ giải thích rằng hormone được sản sinh trong não bộ ảnh hưởng đến ham muốn tình dục.
Sương mù não? Kiểm tra nồng độ vitamin B12
“Tôi không thể kể hết cho bạn nghe có bao nhiêu phụ nữ đến khám với các vấn đề về tâm trạng, sương mù não và mệt mỏi và tin rằng đó là do mãn kinh trong khi thực chất là do nồng độ vitamin B12 thấp”, bà lưu ý.
Đau nhức cơ thể? Kiểm tra nồng độ CRP và ESR
Đối với những người cảm thấy có điều gì đó thực sự không ổn, đau khớp và đau nhức cơ thể, kiểm tra các chỉ số viêm ESR (tốc độ lắng máu hồng cầu) và CRP (protein phản ứng C) có thể cung cấp những câu trả lời quan trọng.
Vì các xét nghiệm này tìm kiếm tình trạng viêm nhiễm, hãy chắc chắn rằng bạn đến khám khi không bị cảm lạnh, cúm hoặc đang điều trị vết thương.
Một lời khuyên quan trọng từ Tiến sĩ Batur: Ngừng dùng thực phẩm chức năng ít nhất 5 ngày trước khi xét nghiệm máu, đặc biệt nếu bạn đang làm xét nghiệm prolactin, vì thực phẩm chức năng có thể làm sai lệch kết quả.
7 Tình trạng bị chẩn đoán sai ở phụ nữ trên 50 tuổi và nguyên nhân thực sự gây ra các triệu chứng của bạn
Tóm lại về xét nghiệm máu cho sức khỏe phụ nữ
Xét nghiệm máu là công cụ mạnh mẽ để hiểu điều gì thực sự đang xảy ra trong cơ thể bạn trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh—nhưng không phải tất cả các xét nghiệm đều giống nhau. Mặc dù xét nghiệm hormone có giá trị hạn chế trong giai đoạn chuyển tiếp, nhưng xét nghiệm máu chuyên biệt dựa trên các triệu chứng cụ thể của bạn có thể phát hiện ra các tình trạng có thể điều trị được như các vấn đề về tuyến giáp, thiếu sắt hoặc viêm nhiễm có thể bị nhầm lẫn với mãn kinh. Hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn về kế hoạch tốt nhất cho bạn.
(Ảnh minh hoạ: Internet)
(Nguồn: Yahoo)
