Những ngày gần đây, chất lượng không khí tại Hà Nội liên tục ở mức kém đến rất xấu, có thời điểm ghi nhận chỉ số AQI cao hàng đầu thế giới. Không chỉ thủ đô, nhiều khu vực đô thị lớn tại Việt Nam cũng đang chìm trong sương mù bụi mịn, đặc biệt vào mùa đông.
Bên cạnh tác động quen thuộc lên đường hô hấp và tim mạch, giới chuyên môn cảnh báo: Ô nhiễm không khí còn âm thầm làm gia tăng các ca viêm khớp dạng thấp, khiến nhiều người đau nhức dai dẳng mà không rõ nguyên nhân.
Các bằng chứng khoa học ngày càng cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa bụi mịn và bệnh lý khớp. Một nghiên cứu năm 2025 công bố trên Tạp chí Y khoa Châu Âu chỉ ra rằng việc tiếp xúc lâu dài với bụi mịn PM2.5 có thể làm tăng nguy cơ mắc viêm khớp từ 12-18%. Phát hiện này làm dấy lên lo ngại lớn, bởi PM2.5 là thành phần ô nhiễm phổ biến trong không khí mùa đông ở nhiều đô thị lớn.
Không chỉ làm tăng nguy cơ bệnh, bụi mịn còn khiến triệu chứng viêm khớp trở nên nặng nề hơn. Nhiều bệnh nhân phản ánh cảm giác đau, cứng khớp rõ rệt vào sáng sớm hoặc tối muộn – thời điểm nhiệt độ hạ thấp và không khí thường ô nhiễm hơn.
Về cơ chế, các hạt PM2.5 rất nhỏ, dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi rồi đi vào hệ tuần hoàn. Tại đây, chúng kích hoạt phản ứng viêm toàn thân, làm tăng các chỉ dấu viêm như CRP và thúc đẩy quá trình tổn thương khớp diễn ra nhanh hơn. Các bác sĩ cho biết, khi chất lượng không khí kém “bắt tay” với thời tiết lạnh, ảnh hưởng tiêu cực lên sức khỏe khớp sẽ tăng gấp bội.
Bên cạnh đó, mùa đông và ô nhiễm không khí khiến nhiều người hạn chế ra ngoài, ít đi bộ và tập thể dục. Sự thiếu vận động kéo dài làm khớp trở nên cứng, giảm linh hoạt, từ đó làm trầm trọng thêm tình trạng đau nhức, đặc biệt ở bệnh nhân viêm xương khớp và viêm khớp dạng thấp. Với nhóm người này, sự kết hợp giữa không khí lạnh và độc hại chẳng khác nào một “bài kiểm tra căng thẳng sinh học” đối với cơ thể.
Một nghiên cứu theo chiều dọc đăng tải trên Tạp chí Rheumatology cho thấy, ngay cả mức ô nhiễm dưới ngưỡng an toàn thông thường cũng liên quan đến việc gia tăng hoạt động viêm và các đợt bùng phát ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp (RA). Mức độ tiếp xúc càng cao, triệu chứng càng nghiêm trọng, cho thấy ô nhiễm không khí có thể góp phần gây rối loạn chức năng miễn dịch và stress oxy hóa, nhất là ở những người đã có nguy cơ sẵn.
Theo Tiến sĩ Simon Thomas (Giám đốc kiêm Trưởng khoa Thay thế & Tái tạo Khớp bằng Robot tại Max Healthcare), các yếu tố môi trường giờ đây không thể bị xem nhẹ. Ông cho biết những hạt không khí siêu nhỏ như PM2.5 không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn đi vào máu, gây viêm lan tỏa và đẩy nhanh các vấn đề về khớp. Thực tế lâm sàng cho thấy, người sống ở khu vực ô nhiễm nặng thường chậm hồi phục hơn sau phẫu thuật khớp và dễ tái phát đau, sưng. Vì vậy, điều trị viêm khớp tại những vùng ô nhiễm cao đồng nghĩa với việc phải đồng thời đối phó cả bệnh lý và nguy cơ môi trường.
Trước bối cảnh ô nhiễm gia tăng vào mùa đông, các bác sĩ khuyến cáo nên áp dụng cách tiếp cận kết hợp để bảo vệ sức khỏe khớp:
– Theo dõi chỉ số AQI hằng ngày và hạn chế ra ngoài vào những ngày không khí ô nhiễm nặng
– Duy trì vận động bằng các bài tập nhẹ trong nhà để giữ khớp linh hoạt
– Sử dụng máy lọc không khí, đặc biệt trong phòng ngủ vào ban đêm
– Giữ ấm cơ thể, giúp duy trì lưu lượng máu tới các khớp
– Chủ động thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu cứng khớp, sưng đau tăng lên hoặc các đợt bùng phát bất thường
Trong bức tranh ô nhiễm không khí ngày càng đáng lo ngại, việc lắng nghe cơ thể và bảo vệ sức khỏe khớp từ sớm không còn là lựa chọn, mà là điều cần thiết để tránh những cơn đau âm ỉ kéo dài theo năm tháng.
(Ảnh minh họa: Internet)
