Cây hẹ còn có tên là nén tàu, phỉ tử, cửu, cửu thái, dã cửu, phác cát ngàn (Thái), tên khoa học Allium odorum L. (Allium tuberosum Roxb.), thuộc họ Hành tỏi Alliaceae.
Cây hẹ cung cấp cho ta các vị thuốc:
1. Cử thái là toàn cây hẹ gồm lá và rễ.
2. Hạt hẹ hoặc Semen Allii tuberosi còn gọi là cửu thái tử hay cửu tử.
Cây hẹ là một loại cỏ nhỏ, thường cao 20-45cm, toàn cây vò có mùi đặc biệt. Dò nhỏ, dài mọc thành túm có rất nhiều rễ con. Lá hẹp, dài, dày, thường là 4-5 lá, dài 10-27cm rộng 1,5- 9mm, đầu nhọn. Hoa mọc trên một cọng hoa từ gốc lên, dài 15-30cm, tụ thành xim nhưng co ngắn lại thành tán giả. Cọng hoa hình hơi 3 cạnh, trên có các vạch dọc. Hoa màu trắng cuống hoa dài chừng 10-15mm, đường kính 4mm. Hạt nhỏ màu đen; mùa hoa thường vào tháng 6-7-8. Quả vào tháng 8-10.
Được trồng khắp nơi ở nước ta để làm rau ăn (gia vị) và để làm thuốc. Ở nước ta thường chỉ dùng cây. Tại Trung Quốc người ta hái về phơi khô làm thuốc.
Trong lá và rễ, người ta nghiên cứu thấy có các hợp chất sunfua, saponin và chất đắng. Năm 1948 một tác giả Trung Quốc đã báo cáo chiết được từ dò cây hẹ (củ hẹ) một hoạt chất đặt tên là odorin (odorin) ít độc đối với động vật cao cấp, nhưng lại có tác dụng kháng sinh đối với vi trùng Staphylococcus aureus và Bacillus coli.
Viện nghiên cứu cây thuốc của Trung Quốc (Bắc Kinh) mới đây có sơ bộ nghiên cứu hạt hẹ, phát hiện thấy trong hạt có ancaloit và saponin.
1. Chất odorin trong hẹ có tác dụng kháng sinh đối với vị trùng Staphyllococcus aureus và Bacillus coli (Khoa học và kỹ thuật-Trung văn, 1-1948).
2. Năm 1961, Phòng đông y thực nghiệm Viện vi trùng (Y học thực hành, 11.1961) có báo cáo nước ép tươi của hẹ có tính chất kháng sinh rất cao đối với nhiều loại vi trùng: Staphyllococcus (1cm), Salmonella typhi (1cm), Sh.Flexneri và Subtilis (0,8cm), Coli pathogene và Coli bethesda (0,6cm). Tính chất kháng sinh này khá vững bền: Nước cốt ép ở hẹ, ly tâm để bỏ cặn, lấy nước trong hấp Tyndall để lâu vẫn giữ được tính chất kháng sinh. Nước hẹ không cay và nóng như tỏi, do đó trẻ con dễ dùng hơn dùng tỏi.
Tính chất kháng sinh của hẹ chỉ mất một ít sau khi chịu tác dụng của pepsin (Để trong môi trường pH 1.4-2; ở tủ ấm 37 sau 4 giờ). Nhưng nếu đun nóng (sắc) thì mất hết tác dụng kháng sinh.
Yếu sinh lý là thuật ngữ chỉ tình trạng suy giảm chức năng tình dục ở nam giới với một số biểu hiện đặc trưng như giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương, xuất tinh sớm, đau khi quan hệ…
Yếu sinh lý nam có nhiều mức độ và biểu hiện khác nhau, có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào
Theo y học cổ truyền, lá hẹ có tác dụng bổ thận, tráng dương, chữa di tinh, xuất tinh sớm, liệt dương… Bên cạnh đó, lá hẹ còn có tác dụng hỗ trợ giải độc cơ thể, cầm máu và làm dịu các cơn ho hen, giảm đau lưng, mỏi gối…
Nghiên cứu y học hiện đại cũng cho thấy, trong lá hẹ có chứa nhiều thành phần dinh dưỡng như protein, chất xơ và khoáng chất canxi, magie, phốt pho… có lợi với sức khỏe nói chung và sinh lý phái mạnh nói riêng. Một số thành phần trong lá hẹ có công dụng tăng cường lưu thông máu, kích thích sản sinh hormone sinh dục nam, qua đó hỗ trợ cải thiện chức năng sinh lý. Một số tài liệu y học dân gian cũng cho thấy cách chữa yếu sinh lý bằng lá hẹ cho hiệu quả tốt, an toàn và dễ áp dụng.
Lá hẹ có rất nhiều công dụng tốt với nam giới, đặc biệt là chữa chứng yếu sinh lý là vì thế.
Theo GS Đỗ Tất Lợi, hẹ là một vị thuốc kinh nghiệm của nhân dân. Lá và củ thường dùng chữa bệnh ho của trẻ em (lá hẹ hấp với đường hay đường phèn trong nồi cơm hoặc đun cách thuỷ). Còn dùng chữa các bệnh kiết lỵ ra máu, làm thuốc bổ giúp tiêu hoá, tốt cho gan, thận (chữa bệnh di tinh, đi tiểu nhiều lần). Liều dùng hàng ngày: Từ 20 đến 30g. Nước sắc hẹ còn dùng để chữa bệnh giun kim (sắc uống).
Hạt hẹ trong nhân dân được dùng chữa di mộng tinh, tiểu tiện ra huyết, đau mỏi đầu gối, đau lưng, khí hư. Liều dùng 6-12g/ngày.
Theo tài liệu cổ, hẹ có vị cay, ngọt, tính ôn, vào 2 kinh can và thận. Có tác dụng bổ can thận, làm ấm lưng gối, dùng làm thuốc chữa tiểu tiện nhiều lần, đái són, mộng tinh, bạch trọc. Những người âm hư hoả vượng không dùng được.
(Ảnh: Internet)
