Chất lượng không khí kém (AQI) đang trở thành nỗi lo thường trực tại nhiều khu vực, khiến nhiều người tin rằng tập luyện trong nhà là giải pháp an toàn. Tuy nhiên, bài viết này sẽ cho thấy các nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng mà bạn có thể gặp phải khi tập luyện trong nhà vào thời điểm AQI tăng cao.
Mức độ ô nhiễm không khí cao đã trở nên quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày tại nhiều thành phố lớn ở Ấn Độ. Khi AQI tăng vọt, bạn có thể cảm thấy bị thôi thúc phải rút vào không gian trong nhà để tránh tác động của không khí ô nhiễm. Tuy nhiên, giả định rằng việc tập thể dục trong nhà sẽ tự động bảo vệ bạn khỏi không khí độc hại không phải lúc nào cũng đúng.
Các phòng gym, phòng tập thể thao cũng như không gian tập luyện tại nhà thường gặp khó khăn trong việc duy trì không khí sạch khi mức độ ô nhiễm ngoài trời tăng mạnh. Đặc biệt, điều này càng nghiêm trọng hơn nếu thông gió kém hoặc hệ thống lọc không khí không đồng đều. Trong quá trình tập luyện, nhịp thở của bạn tăng lên một cách tự nhiên, điều này khiến lượng không khí bạn hít vào phổi mỗi phút cũng tăng lên đáng kể. Nếu không khí này chứa các hạt bụi mịn, hóa chất còn sót lại hoặc bụi được khuấy động từ các bề mặt, tác động tiêu cực sẽ tích tụ rất nhanh. Hiểu được cách mức AQI trong nhà cao kết hợp với vận động thể chất ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe hô hấp và tim mạch sẽ giúp bạn đưa ra những lựa chọn thông minh để bảo vệ bản thân mà vẫn duy trì thói quen tập luyện.
1. Ảnh hưởng đến hiệu suất tập luyện
Một nghiên cứu được AQI India dẫn lại cho biết, vào những ngày ô nhiễm nặng, hàm lượng bụi mịn trong các phòng gym thường tăng lên đáng kể. Nguyên nhân là do hệ thống thông gió thương mại thường chỉ tuần hoàn lại không khí ô nhiễm thay vì lọc sạch hoàn toàn. Khi kết hợp với việc di chuyển liên tục của con người, thiết bị cũng như luồng gió từ quạt, các chất ô nhiễm sẽ lơ lửng trong không khí lâu hơn. Khi bạn bắt đầu tập luyện, việc hít sâu hơn để cung cấp oxy cho cơ thể đồng nghĩa với việc nhiều chất ô nhiễm sẽ xâm nhập sâu hơn vào mô phổi nhạy cảm, làm thay đổi hiệu quả hoạt động của cơ thể trong lúc vận động.
Các tác động có thể bao gồm:
– Sức bền bị giảm khi chạy bộ, đạp xe hoặc tập luyện sức mạnh
– Cảm giác khó chịu hoặc kích ứng đường thở xuất hiện sớm hơn trong buổi tập
– Mệt mỏi tăng lên vì khả năng sử dụng oxy giảm
– Tim phải làm việc nhiều hơn trong các buổi tập kéo dài hoặc cường độ cao
2. Tăng nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp
Ở môi trường kín, bụi mịn khó phân tán nếu không có hệ thống thông gió mạnh hoặc lọc không khí đạt chuẩn cao. Khi bạn tập luyện, cơ hô hấp phải làm việc vất vả hơn, kéo nhiều không khí vào phổi hơn so với các hoạt động thường ngày. Hệ quả là các hạt bụi mịn có thể đi sâu tới các vùng thấp của đường hô hấp, kích hoạt các phản ứng sinh lý gây gián đoạn nhịp tập và tạo cảm giác không thoải mái.
Ngay cả những người không có bệnh lý hô hấp nền cũng có thể nhận thấy các dấu hiệu kích ứng nhẹ. Đối với người bị hen suyễn hoặc dị ứng, triệu chứng sẽ rõ rệt hơn. Một số triệu chứng phổ biến bao gồm:
– Cảm giác tức ngực khi vận động đều
– Họng khô kéo dài hoặc khàn tiếng xuất hiện ngay sau khi bắt đầu
– Khò khè, ho nhẹ trong hoặc sau buổi tập
– Thời gian hồi phục giữa các hiệp vận động bị kéo dài
3. Tăng gánh nặng cho hệ tim mạch
Không khí ô nhiễm không chỉ tác động đến phổi mà còn ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Khi các chất ô nhiễm đi vào máu, chúng có thể làm thay đổi phản ứng của các mạch máu, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy tăng cao trong khi tập luyện. Nếu AQI ngoài trời cao và thông gió trong nhà không hiệu quả, gánh nặng thêm cho hệ tim mạch sẽ trở nên rõ rệt.
Những buổi tập vốn dĩ dễ chịu có thể đột nhiên trở nên quá sức, dù bạn vẫn giữ nguyên tốc độ, mức tạ hay thời lượng như bình thường. Nếu phải tiếp xúc lặp đi lặp lại với tình trạng này trong quá trình tập luyện, bạn sẽ cảm thấy mệt mỏi bất thường về lâu dài.
Các triệu chứng thường gặp bao gồm:
– Chân cảm thấy nặng bất ngờ trong phần khởi động
– Nhịp tim tăng vọt dù chỉ hoạt động ở mức vừa phải
– Hoa mắt hoặc hơi chóng mặt sau khi kết thúc các bài tập
– Khó duy trì sức bền như thường lệ
3. Viêm đường hô hấp do hóa chất trong nhà
Môi trường phòng gym còn chứa nhiều nguồn phát sinh ô nhiễm nội sinh, nhất là vào giờ cao điểm. Các sản phẩm tẩy rửa, bình xịt khử trùng, sàn tổng hợp, thảm cao su, khối xốp và các thiết bị có ma sát cao đều thải ra các hợp chất bay hơi vào không khí. Khi AQI ngoài trời vốn đã cao, các chất ô nhiễm này kết hợp với không khí ô nhiễm từ bên ngoài tạo thành một hỗn hợp hóa học dày đặc, dễ gây kích ứng cho các mô nhạy cảm trong đường hô hấp.
Mặc dù bạn có thể không nhận thấy ngay các hóa chất này, nhưng việc hít thở sâu khi tập luyện sẽ khiến chúng xâm nhập sâu hơn vào mũi và phế quản. Các triệu chứng thường gặp là:
– Cảm giác bỏng rát hoặc châm chích nhẹ ở mũi hoặc mắt
– Nhạy cảm với mùi hóa chất tẩy rửa hoặc mùi nhựa
– Đau họng dai dẳng trong suốt buổi tập
– Thời gian hồi phục nhịp thở giữa các động tác kéo dài hơn
4. Mệt mỏi và giảm khả năng phục hồi
Tập luyện trong không khí ô nhiễm trong nhà còn ảnh hưởng đến quá trình hồi phục sau buổi tập. Khi cơ thể xử lý các chất ô nhiễm hít vào trong lúc vận động, các phản ứng viêm và căng thẳng sẽ được kích hoạt. Các quá trình sinh lý này tiêu tốn năng lượng mà bình thường sẽ dùng để tái tạo cơ hoặc điều hòa chuyển hóa.
Kết quả là, ngay cả một buổi tập thông thường cũng có thể khiến bạn cảm thấy kiệt sức bất ngờ. Tác động này không chỉ dừng lại sau buổi tập mà còn kéo dài đến phần còn lại của ngày hoặc sáng hôm sau. Nếu tình trạng tiếp xúc kéo dài nhiều ngày, lịch tập luyện của bạn sẽ bị ảnh hưởng.
Các triệu chứng phổ biến gồm:
– Cảm giác nặng nề hoặc uể oải kéo dài sau khi tập
– Đau cứng hoặc nhức mỏi xuất hiện nhanh hơn bình thường
– Nhịp tim trở về bình thường sau bài cardio bị chậm
– Khó duy trì cường độ tập luyện hàng tuần như trước
Mặc dù AQI cao khiến việc tập luyện trong nhà trở nên khó khăn, bạn vẫn có thể chủ động áp dụng các biện pháp thực tế để giảm thiểu tác động sức khỏe mà vẫn duy trì thói quen vận động. Những điều chỉnh hợp lý về thời điểm, không gian và hình thức tập luyện sẽ bảo vệ phổi cũng như hệ tim mạch của bạn trong những đợt ô nhiễm nghiêm trọng.
Các biện pháp thiết thực bao gồm:
– Theo dõi AQI trong nhà bằng thiết bị di động trước khi bắt đầu tập
– Ưu tiên các bài tập cường độ thấp khi AQI ngoài trời vẫn ở mức cao
– Sử dụng máy lọc không khí có trang bị bộ lọc HEPA trong khu vực tập
– Tập luyện vào những giờ mà AQI ngoài trời thấp hơn
– Tránh dùng thảm cũ hoặc thiết bị tạo ma sát mạnh có mùi hóa chất
– Đóng kín cửa sổ vào giờ cao điểm ô nhiễm và chỉ thông gió khi AQI giảm
– Lựa chọn các bài tập giãn cơ, yoga hoặc vận động nhẹ nếu cảm thấy khó thở
– Uống nhiều nước để hỗ trợ hệ hô hấp
– Nghỉ giải lao ngay khi cảm thấy thở gấp hoặc khó chịu
– Tạm ngừng tập nếu không khí trong nhà vẫn bị ô nhiễm kéo dài
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: Times of India)
