Cây Dương Xuân Sa còn gọi là Xuân Sa, Sa Nhân, Mé Tré Bà, tên khoa học Amomum villosum Lour (Amomum echinosphoera Schum), thuộc họ Gừng Zingiberaceae.
Dương Xuân Sa (Fructus Amomi villosi) là quả chưa chín phơi hay sấy khô của cây Dương Xuân Sa (Amomum villosum). Nếu còn cả vỏ thì gọi là xác sơ, loại bỏ vỏ là sa nhân.
Dương Xuân Sa là một loại cỏ nhỏ, sống lâu năm, cao tới 1,5m, thân rễ phình to và mọc ngang. Lá hình mác rộng, dài 14-40cm, rộng 2-8cm, đầu nhọn, phía gốc tròn, gần như không cuống, hai mặt nhẵn. Cụm hoa nhiều, nhưng mọc thưa từ gốc thân lên, cần mang hoa gầy, lúc đầu nằm ngang, sau mọc thẳng đứng, dài 6-8cm, có những bẹ mọc như lợp ngói. Hoa màu trắng vàng nhạt, tràng hình ống, thùy hình trứng, dài 13mm. Quả hình trứng, trên có ẩm những gai nhỏ, quả dài 2cm, rộng 12-15mm. Hạt có đường kính 3mm.
Cây này phổ biến ở miền Bắc và các tỉnh miền Trung nước ta, thường được khai thác với tên sa nhân. Thường mọc hoang ở những miền rừng núi thấp, có khi được trống. Tại Trung Quốc cũ mọc ở Quảng Đông, Quảng Tây và Văn Nam.
Cách thu hái và chế biến cũng như thu hái chế bị sa nhân giới thiệu ở sau.
Năm 1958, hệ được Viện y học Bắc Kinh nghiên cứu thấy sa nhân Amomum Villosum có chứa 0,69% saponin.
Răng đau nhức: Ngậm sa nhân.
Bài thuốc chữa ăn uống không tiêu, nôn mửa, bụng đẩy, đau (hương sa chỉ truật hoàn): Sa nhân 4g, mộc hương 6g, chỉ thực 6g, bạch truật 4g, các vị tán nhỏ, dùng nước sắc bạc hà nấu với gạo làm hồ viên thành viên, mỗi viên nặng 0,25g; ngày uống 2 hay 3 viên.
Ở miền Bắc nước ta chỉ khai thác để dùng trong nước và xuất loại sa nhân nói trên.
(Ảnh: Internet)
(GS Đỗ Tất Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam)
