Mật nhân hay còn gọi là mật nhơn, cây bá bệnh, cây bách bệnh, tên khoa học Eurycoma longifolia Jack. Đây là một loài thực vật thuộc họ Thanh thất (Simaroubaceae).
Mật nhân là một loài thân gỗ nhỏ, cao từ 2 – 8 m, ít phân cành. Lá kép lông chim lẻ, mọc cách. Mỗi lá kép mang từ 21 – 25 lá chét với cuống lá rất ngắn, mọc đối nhau trên cuống lá chính. Phiến lá chét hình bầu dục hoặc hình mác, gốc thuôn đầu nhọn, mặt trên màu xanh đậm và bóng, mặt dưới màu trắng xám, có lông. Cuống chính màu nâu đỏ. Cụm hoa dạng chùm kép mọc ở ngọn cành. 5 lá đài hình tam giác có tuyến ở mặt ngoài. 5 cánh hoa hình thoi cũng có tuyến, màu đỏ nâu. 5 nhị có lông dày và có vảy ở gốc chỉ nhị. Bầu cấu tạo từ 5 lá noãn. Quả hạch, hình trứng, có rãnh dọc, khi chín màu vàng đỏ, đựng 1 hạt.
Cây ra hoa vào tháng 1 đến tháng 2, sau đó cho quả vào khoảng tháng 3 đến tháng 4.
Trong nước, loài này được tìm thấy ở khắp các tỉnh thành nhưng tập trung nhiều nhất ở các tỉnh miền Trung. Mật nhân cũng phân bố ở một số nước Đông Nam Á khác như Malaysia, Indonesia.
Người ta thu hái vỏ thân và vỏ rễ đem phơi hoặc sấy khô để dùng làm thuốc.
Bộ phận sử dụng được của Mật nhân là vỏ thân và vỏ rễ (Cortex Eurycomae longifoliae).
Trong vỏ thân và vỏ rễ mật nhân có chứa quasin, một chất đắng (C22H30O6), hydroxyceton, beta-sitosterol, campesterol, eurycomalacton, 2,6-dimethoxybenzoquinon. Hạt chứa dầu béo có màu vàng nhạt.
Theo y học cổ truyền
Bách bệnh có vị đắng, tính ôn, quy kinh thận, tỳ, vị.
Dược liệu có tác dụng bổ khí huyết, ôn tỳ thận. Chủ trị trong các trường hợp:
Khí huyết lưỡng hư, cơ thể yếu mệt, thiếu máu, ăn uống kém, khó tiêu, các bệnh tả, lỵ, các trường hợp sinh dục yếu, dương suy, tảo tiết.
Chữa cảm mạo, phát sốt, sốt rét, giải độc rượu, tẩy giun.
Ở Campuchia, quả dùng chữa lỵ, rễ dùng trong trường hợp bị ngộ độc rượu hoặc say rượu, xổ giun.
Dùng lá tắm để trị ghẻ lở.
Ở Indonesia, dân gian sử dụng nước sắc của lá hoặc vỏ thân Mật nhân để trị sốt rét. Đây còn được coi là vị thuốc cổ truyền có tác dụng trị sốt rét tốt nhất. Nước sắc của lá có thể làm giảm các cơn đau lưng, đau bụng, nhiễm khuẩn đường tiểu và những bệnh về khớp.
Theo y học hiện đại
Trong nghiên cứu in vitro, cao chiết từ Mật nhân cho thấy có tác dụng kháng ký sinh trùng sốt rét.
Mật nhân có tác dụng kích thích sinh dục nam và làm tăng hormone sinh dục nam trong huyết thanh. Cả thân và rễ đều có tác dụng tăng testosterone ở huyết thanh động vật thử nghiệm nhưng rễ làm tăng nhiều hơn.
Để có liều lượng dùng, cách dùng đúng, tránh phản tác dụng, người dân nên tìm đến bác sĩ Đông y uy tín. Tuyệt đối không tự mua tự ý dùng.
(Ảnh: Internet)
