Ung thư tuyến tiền liệt đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu và là “sát thủ thầm lặng” khi không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Điều này khiến việc chẩn đoán muộn trở thành vấn đề đáng lo ngại, làm dấy lên cuộc tranh luận gay gắt về tầm quan trọng của sàng lọc sớm để cứu sống hàng nghìn người.
Ung thư tuyến tiền liệt đang gia tăng nhanh chóng trên toàn thế giới và Vương quốc Anh (UK) cũng không phải là ngoại lệ. Căn bệnh này hiện là loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới Anh, cướp đi hơn 12.000 sinh mạng mỗi năm. Điều khiến căn bệnh trở nên đặc biệt nguy hiểm chính là sự thầm lặng của nó.
Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu gần như luôn phát triển mà không có triệu chứng. Điều này có nghĩa là nhiều nam giới chỉ phát hiện ra bệnh khi ung thư đã di căn. Khi ngày càng nhiều trường hợp được chẩn đoán ở giai đoạn muộn hơn, khó điều trị hơn, những lo ngại ngày càng tăng về việc liệu đã có đủ hành động để phát hiện bệnh sớm hơn hay chưa.
Trong bối cảnh số ca mắc gia tăng và chẩn đoán muộn, cuộc tranh luận về phát hiện sớm đã trở nên gay gắt hơn. Giới chuyên gia nhấn mạnh, ung thư tuyến tiền liệt không có triệu chứng ở giai đoạn đầu và nói rằng: “nam giới dựa vào sàng lọc chứ không phải triệu chứng để phát hiện bệnh sớm”.
Lời kêu gọi sàng lọc rộng rãi đã trở nên mạnh mẽ hơn khi những bằng chứng mới xuất hiện về các công cụ chẩn đoán cải tiến và số lượng chẩn đoán giai đoạn muộn gia tăng. Thủ tướng Rishi Sunak là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất thúc đẩy sự thay đổi này. Ông đã nêu bật nghiên cứu cho thấy các phương pháp chẩn đoán hiện đại ưu tiên MRI có thể giảm đáng kể số ca sinh thiết không cần thiết và giảm một nửa số ca chẩn đoán quá mức. Điều này cũng đã giải quyết một trong những phản đối chính của NSC đối với việc sàng lọc.
Thủ tướng Rishi Sunak cũng chỉ trích những gì ông mô tả là một hệ thống không có cấu trúc, không hiệu quả và không công bằng. Trong hệ thống này, những người đàn ông có thông tin tốt hơn hoặc giàu có hơn có thể thực hiện xét nghiệm PSA hoặc khám tư nhân, trong khi các nhóm có nguy cơ cao hơn thường bị bỏ qua.
Người dẫn chương trình Piers Morgan đã ủng hộ quan điểm của Thủ tướng Sunak. Ông cảnh báo rằng Vương quốc Anh đang bỏ lỡ một cơ hội lớn để cứu sống nhiều người. Trong khi đó, vận động viên Chris Hoy, người đã mất cha vì căn bệnh này, đã lên án quyết định của NSC vì đã bỏ rơi những người có nguy cơ cao nhất. Các tổ chức từ thiện lập luận rằng việc giới hạn sàng lọc cho những người mang gen BRCA1 hoặc BRCA2 đã biết là quá hẹp. Điều này khiến hàng nghìn người không nhận thức được nguy cơ thực sự của họ.
Mặc dù NSC vẫn khẳng định rằng bằng chứng vẫn chưa đủ cho một chương trình sàng lọc quốc gia, nhiều chuyên gia tin rằng quan điểm này đã lỗi thời. Các chuyên gia tiết niệu hàng đầu như Giáo sư Hashim Ahmed từ Đại học Hoàng gia London (Imperial College London) và Giáo sư Mark Emberton từ Đại học London (University College London) đã chứng minh trong nhiều nghiên cứu lâm sàng và thử nghiệm thực tế rằng việc kết hợp xét nghiệm PSA với chụp MRI nhanh có thể phát hiện các bệnh ung thư tích cực ở giai đoạn sớm hơn, dễ điều trị hơn.
Mặc dù không có bệnh ung thư nào có thể phòng ngừa hoàn toàn, nghiên cứu luôn cho thấy rằng lối sống, theo dõi sớm và đánh giá rủi ro có hiểu biết có thể làm giảm đáng kể khả năng phát triển ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn cuối, tích cực.
Biết sớm nguy cơ của bạn, đặc biệt nếu bạn là người da đen hoặc có tiền sử gia đình
Các chuyên gia như Giáo sư Noel Clarke của Tổ chức Ung thư Tuyến tiền liệt Vương quốc Anh (Prostate Cancer UK) nhấn mạnh, phòng ngừa bắt đầu bằng việc nhận thức rủi ro. Nam giới da đen đối mặt với nguy cơ cao gấp đôi mức trung bình. Nam giới có cha hoặc anh em trai được chẩn đoán trước tuổi 60 cũng nằm trong số những người dễ bị tổn thương nhất. Một nghiên cứu lớn từ Viện Nghiên cứu Ung thư (Institute of Cancer Research) đã phát hiện những người đàn ông có nguy cơ di truyền cao có thể có khả năng mắc ung thư tuyến tiền liệt tích cực cao gấp 4 lần. Giáo sư Clarke khuyến nghị bắt đầu theo dõi PSA vào giữa những năm 40 tuổi đối với các nhóm này.
Cân nặng, chế độ ăn uống và hoạt động thể chất rất quan trọng
Các nghiên cứu lớn từ Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới (World Cancer Research Fund) và Trường Y tế Công cộng Harvard (Harvard School of Public Health) cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ giữa lối sống và kết quả ung thư tuyến tiền liệt. Những hiểu biết chính bao gồm mối liên hệ giữa lượng mỡ cơ thể cao hơn và bệnh tích cực hơn. Lợi ích của việc tập thể dục thường xuyên trong việc giảm viêm và cân bằng hormone cũng được đề cập. Chế độ ăn nhiều thịt chế biến sẵn hoặc thịt nướng cháy làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt gây tử vong. WCRF khuyến nghị duy trì chỉ số BMI khỏe mạnh, ăn cà chua và rau họ cải. Ngoài ra, cần hạn chế thịt chế biến sẵn và ưu tiên chất béo lành mạnh như dầu ôliu, các loại hạt và cá béo.
Vitamin D có thể ảnh hưởng đến nguy cơ
Nghiên cứu từ Đại học Cambridge (University of Cambridge) và Khoa Sức khỏe Cộng đồng Oxford (Oxford Population Health) chỉ ra rằng, nam giới có mức vitamin D rất thấp có thể đối mặt với nguy cơ mắc bệnh tích cực cao hơn. GS Richard Martin lưu ý, duy trì đủ vitamin D đóng một vai trò quan trọng trong việc giảm các con đường viêm liên quan đến sự tiến triển của ung thư tuyến tiền liệt.
Xét nghiệm PSA sớm và MRI cho nam giới có nguy cơ cao
Các chuyên gia ung thư tuyến tiền liệt như Giáo sư Mark Emberton và Giáo sư Hashim Ahmed lập luận rằng, phát hiện sớm vẫn là công cụ phòng ngừa hiệu quả nhất. Nghiên cứu của họ tại UCL và Đại học Hoàng gia London (Imperial College London) cho thấy xét nghiệm PSA kết hợp với chụp MRI có thể phát hiện các bệnh ung thư tích cực ở giai đoạn sớm, có thể chữa khỏi.
Phương pháp này giúp giảm số ca sinh thiết không cần thiết từ 25 đến 40 phần trăm. Nam giới từ 45 đến 50 tuổi có PSA tăng cao hoặc có tiền sử gia đình, nguy cơ di truyền mạnh nên được sàng lọc MRI sớm. Giáo sư Emberton gọi phương pháp này là: “Cơ hội tốt nhất chúng ta có để giảm số ca tử vong mà không gây chẩn đoán quá mức hàng loạt”.
Tránh hút thuốc và hạn chế rượu
Nghiên cứu Điều tra Triển vọng Ung thư Châu Âu (European Prospective Investigation into Cancer) đã phát hiện, những người hút thuốc có tỷ lệ tử vong do ung thư tuyến tiền liệt cao hơn. Tiêu thụ nhiều rượu cũng có liên quan đến các khối u tích cực hơn.
Cân nhắc xét nghiệm di truyền nếu bạn có tiền sử gia đình mạnh
Nam giới mang đột biến gen BRCA1 hoặc BRCA2 đối mặt với nguy cơ tăng đáng kể. Giáo sư Rosalind Eeles, một nhà ung thư học di truyền hàng đầu, khuyên rằng nam giới có nguy cơ di truyền đáng kể nên cân nhắc mạnh mẽ việc xét nghiệm di truyền. Việc biết tình trạng di truyền của họ có thể hướng dẫn sàng lọc sớm hơn và hiệu quả hơn.
Điều này đặc biệt quan trọng vì khuyến nghị hiện tại của NSC chỉ áp dụng cho những người mang gen BRCA đã biết. Điều này khiến hàng nghìn nam giới có nguy cơ cao nằm ngoài hệ thống sàng lọc.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: Times of India)
