Gần đây, thông tin về dịch bệnh virus Nipah bùng phát ở một số khu vực của Ấn Độ đã khiến các cụm từ như “tỷ lệ tử vong cao” và “chưa có thuốc điều trị đặc hiệu” trở lại tâm điểm chú ý của công chúng. Để giúp độc giả hiểu rõ hơn về tình hình dịch bệnh từ xa này, Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) đã tổng hợp 5 sự thật quan trọng cần biết.
Hiện tại, dịch bệnh virus Nipah vẫn đang được kiểm soát chặt chẽ trong một phạm vi địa lý cụ thể. Theo các thông báo mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan y tế quốc gia, tâm điểm của dịch bệnh là virus Nipah lần đầu tiên được báo cáo tại Malaysia vào năm 1998. Căn bệnh này thường xảy ra từ tháng 12 đến tháng 5 hàng năm. Trong những năm gần đây, dịch chủ yếu bùng phát ở các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, Malaysia và Philippines.
Kể từ tháng 5 năm 2025, virus chỉ được phát hiện ở Ấn Độ. Đợt bùng phát virus Nipah lần này ở Ấn Độ có quy mô nhỏ và chưa có báo cáo về việc lây lan ra các khu vực khác. Điều đáng chú ý là trong đợt dịch này đã xuất hiện 4 ca lây nhiễm trong bệnh viện. Điều này rất có thể là do việc kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện chưa được thực hiện tốt khi xử lý các trường hợp bệnh nhân chưa xác định.
Dưới đây là bảng tổng hợp các đợt bùng phát virus Nipah theo từng năm và khu vực:
Bảng số liệu trên cho thấy virus Nipah đã gây ra nhiều đợt bùng phát dịch bệnh trong quá khứ. Đặc biệt, các chuỗi lây truyền chính thường liên quan đến dơi ăn quả, lợn, và lây truyền từ người sang người hoặc lây nhiễm trong bệnh viện. Các quốc gia như Malaysia, Singapore, Ấn Độ và Bangladesh là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Virus Nipah không phải là một mối đe dọa không thể dò tìm. Quy trình lây truyền của virus này đã có những kết luận khoa học rõ ràng.
1. Vật chủ tự nhiên:
Dơi ăn quả ở khu vực Đông Nam Á là “ổ chứa tự nhiên” của virus Nipah. Virus tồn tại lâu dài trong quần thể dơi mà không gây bệnh cho chúng.
2. Các con đường lây nhiễm:
Con người bị nhiễm virus Nipah chủ yếu qua ba “con đường” rõ ràng:
Tiêu thụ thực phẩm bị ô nhiễm: Đây là phương thức lây nhiễm chính. Đặc biệt là việc người dân địa phương uống nước chà là tươi hoặc nước thốt nốt tươi bị dơi ăn quả làm ô nhiễm.
Tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh: Lợn và các loài vật nuôi khác có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc với thực phẩm bị dơi ăn quả làm ô nhiễm. Con người có thể bị nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật bị bệnh hoặc các dịch tiết của chúng.
Tiếp xúc gần gũi giữa người với người: Không giống như cúm và các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp khác, virus Nipah chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc gần gũi. Virus có thể lây từ người bệnh hoặc dịch cơ thể của họ (bao gồm dịch tiết mũi họng, nước tiểu hoặc máu). Tình trạng này thường xảy ra trong môi trường gia đình hoặc y tế khi không có biện pháp bảo vệ.
Hiện tại, nguy cơ virus Nipah lây lan tại Việt Nam nói riêng là rất thấp. Người dân không cần phải quá lo lắng vì ba lý do chính sau:
01. Virus Nipah có tính chất lưu hành nghiêm ngặt theo khu vực địa lý. Việt Nam không phải là nơi phân bố tự nhiên của vật chủ chính – dơi ăn quả. Đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp người nhiễm virus Nipah nào.
02. Hiệu quả lây truyền từ người sang người của virus thấp hơn nhiều so với các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như cúm. Sau hơn 20 năm kể từ khi được phát hiện, virus này vẫn chưa gây ra dịch bệnh quy mô lớn ở các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á nói trên.
03. Hiện tại, thành phố có mạng lưới kiểm dịch cửa khẩu và giám sát bệnh truyền nhiễm mạnh mẽ. Tất cả người nước ngoài nhập cảnh đều phải trải qua các quy trình kiểm tra và kiểm dịch nghiêm ngặt.
Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh khuyến nghị người dân nên tránh đến các quốc gia có dịch bệnh gần đây nếu không thực sự cần thiết. Nếu bắt buộc phải đến, mọi người cần thực hiện các biện pháp bảo vệ cá nhân. Hãy luôn ghi nhớ nguyên tắc “kiểm soát miệng” và “giữ vệ sinh”.
1. An toàn thực phẩm là ưu tiên hàng đầu
Tránh uống bất kỳ loại nước ép thực vật tươi sống nào như nước chà là tại khu vực có dịch mà chưa được đun sôi kỹ.
Tất cả các loại trái cây phải được rửa sạch hoàn toàn và gọt vỏ trước khi ăn. Không tự ý hái ăn trái cây có vết rơi, chuột… cắn.
Luôn nhớ nguyên tắc “nấu chín”: Thịt và trứng phải được nấu chín hoàn toàn.
2. Hình thành thói quen vệ sinh tốt
Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, dung dịch sát khuẩn và nước chảy. Điều này đặc biệt quan trọng sau khi xử lý thực phẩm, trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với động vật.
Tránh đi vào các hang động hoặc vườn cây nơi dơi ăn quả sinh sống. Không tiếp xúc với động vật hoang dã và vật nuôi bị bệnh hoặc đã chết.
3. Thực hiện các biện pháp bảo vệ giữa người với người
Nếu tiếp xúc với người có sốt hoặc các triệu chứng hô hấp, bạn nên giữ khoảng cách hoặc đeo khẩu trang. Chủ động hợp tác trong việc kiểm dịch nhập cảnh. Nếu có tiền sử du lịch đến vùng dịch và xuất hiện các triệu chứng như sốt, ho, bạn phải đi khám ngay lập tức và chủ động thông báo về tình hình liên quan.
Việt Nam đã thiết lập một hệ thống phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm mới phát sinh hiệu quả và trưởng thành. Hệ thống này có khả năng ứng phó với mọi sự kiện y tế công cộng khẩn cấp. Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh luôn trong trạng thái sẵn sàng:
1. Mạng lưới giám sát nhạy bén
Một mạng lưới giám sát các trường hợp nghi ngờ có sốt kèm đau đầu, nôn mửa và các triệu chứng hô hấp hoặc thần kinh khác đã được thiết lập tại tất cả các cơ sở y tế trong thành phố. Ngay khi phát hiện trường hợp có đặc điểm lâm sàng phù hợp với bệnh virus Nipah và có tiền sử dịch tễ liên quan, phản ứng khẩn cấp sẽ được kích hoạt ngay lập tức.
2. Dự trữ công nghệ mạnh mẽ
Phòng thí nghiệm vi sinh vật gây bệnh của Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh có khả năng xét nghiệm axit nucleic của virus Nipah. Phòng thí nghiệm này có thể hoàn thành việc xác định mầm bệnh không rõ nguồn gốc và phân tích bộ gen trong thời gian ngắn.
3. Cơ chế ứng phó hoàn chỉnh
Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh đã xây dựng một bộ quy trình xử lý khẩn cấp và kế hoạch kỹ thuật tiêu chuẩn hóa, chuyên nghiệp. Điều này đảm bảo ứng phó khoa học, nhanh chóng và hiệu quả với mọi rủi ro dịch bệnh truyền nhiễm mới phát sinh.
Tóm lại, đối mặt với virus Nipah, thái độ đúng đắn là “coi trọng nhưng không hoảng sợ”. Người dân nên chú ý thiên nhiên, chủ động phòng chống các bệnh truyền nhiễm từ động vật. Đồng thời, mọi người cần chú ý vệ sinh ăn uống và hình thành lối sống lành mạnh.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: QQ)
