Tăng axit uric máu không chỉ gây ra bệnh gút với các cơn đau khớp dữ dội mà còn âm thầm gây tổn thương thận, thậm chí suy thận. Kiểm soát nồng độ axit uric máu đạt chuẩn là chìa khóa để giảm thiểu các cơn gút tái phát và biến chứng nguy hiểm.
Tăng axit uric máu là bệnh lý mạn tính do axit uric tích tụ quá mức trong cơ thể, có thể gây sưng, đỏ, đau khớp, hay còn gọi là bệnh gút. Bệnh nhân thường chỉ coi viêm khớp gút là hậu quả duy nhất của tăng axit uric máu. Họ thờ ơ với tình trạng này nếu không cảm thấy đau, nhưng điều này hoàn toàn sai lầm. Axit uric không chỉ lắng đọng ở khớp gây viêm khớp dạng gút mà còn lắng đọng ở thận, gây tổn thương thận, thậm chí suy thận, cần được đặc biệt chú ý. Kiểm soát nồng độ axit uric máu đạt chuẩn là chìa khóa để giảm thiểu các cơn gút tái phát và các biến chứng khác.
Dựa trên nguyên nhân gây bệnh, tăng axit uric máu được chia thành hai loại chính. Thứ nhất là tăng axit uric máu nguyên phát, do thay đổi lối sống dẫn đến rối loạn hệ thống chuyển hóa của cơ thể. Thứ hai là tăng axit uric máu thứ phát, do các bệnh lý hoặc thuốc khác gây ra.
Tăng axit uric máu gây hại sức khỏe như thế nào?
1. Viêm khớp gút
Nồng độ axit uric trong máu tăng cao kéo dài, vượt quá độ hòa tan của axit uric, khiến urat lắng đọng trong các mô của cơ thể, vị trí lắng đọng phổ biến nhất là khớp. Nồng độ axit uric trong máu càng cao thì khả năng bị viêm khớp gút trong 5 năm tới càng lớn.
Viêm khớp gút thường được chia thành 3 giai đoạn: Viêm khớp cấp tính, giai đoạn không có triệu chứng và viêm khớp mạn tính. Giai đoạn viêm khớp cấp tính thường khởi phát đột ngột vào ban đêm, khớp bị sưng, đỏ, nóng, đau dữ dội. Khớp bị ảnh hưởng đầu tiên thường là khớp ngón chân cái, sau đó là mắt cá chân, đầu gối. Uống rượu, ăn quá nhiều, làm việc quá sức, bị lạnh, phẫu thuật, căng thẳng thần kinh đều có thể là yếu tố khởi phát bệnh.
Cơn đau đạt đỉnh điểm sau 24 giờ, có thể kéo dài từ 3 – 11 ngày, giai đoạn không có triệu chứng kéo dài vài tháng hoặc vài năm. Khi bệnh tái phát nhiều lần, giai đoạn không có triệu chứng ngắn lại, thời gian bị bệnh kéo dài hơn, số lượng khớp bị ảnh hưởng tăng lên, dần dần chuyển sang viêm khớp mạn tính. Viêm khớp mạn tính thường xuất hiện trung bình khoảng 11 năm sau khi khởi phát cấp tính, viêm khớp tái phát nhiều lần, hình thành hạt tophi, khớp cứng, biến dạng, hạn chế vận động, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc.
2. Tổn thương thận
Bệnh nhân thường chỉ coi viêm khớp gút là hậu quả duy nhất của tăng axit uric máu. Nếu không cảm thấy đau, họ thường có thái độ thờ ơ với tình trạng này. Tuy nhiên, điều này là hoàn toàn sai lầm. Khoảng 30% bệnh nhân viêm khớp gút mạn tính gặp các biến chứng về thận, bao gồm cả sỏi niệu quản.
Do đó, mọi người cần cảnh giác với tổn thương thận do tăng axit uric máu. Các tinh thể urat lắng đọng trong nhu mô thận, gây protein niệu, suy giảm chức năng thận. Ban đầu, các triệu chứng khá kín đáo nên rất dễ bị bỏ qua.
Trong các tổn thương thận, sỏi thận do axit uric là phổ biến nhất. Nồng độ axit uric trong máu liên tục quá cao khiến các tinh thể urat lắng đọng ở thận và đường tiết niệu, hình thành sỏi đường tiết niệu. Sỏi nhỏ có thể tự đào thải qua đường tiết niệu. Khi sỏi to đến mức làm tắc nghẽn niệu quản sẽ gây đau dữ dội vùng thắt lưng, giống như viêm khớp gút, kèm theo tiểu ra máu. Tình trạng này tái phát lâu dài có thể dẫn đến ứ nước thận, thậm chí suy thận, do đó cần được đặc biệt chú ý.
Ngoài ra, tăng axit uric máu còn làm trầm trọng thêm các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường và bệnh mạch vành. Tăng axit uric máu là “căn bệnh thứ 4” ảnh hưởng đến sức khỏe con người, bên cạnh tăng huyết áp, tăng đường huyết và rối loạn lipid máu, gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe.
Khi được chẩn đoán tăng axit uric máu, cần ngay lập tức thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Thứ nhất, kịp thời điều chỉnh lối sống, kiểm soát lượng purin nạp vào, uống nhiều nước, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tập thể dục vừa phải, kiểm soát cân nặng để kiểm soát nồng độ axit uric máu.
Thứ hai, kiểm soát các yếu tố khởi phát cơn gút cấp: Uống nhiều rượu, ăn nhiều thực phẩm giàu purin, đột ngột bị lạnh, vận động mạnh… đều là những yếu tố khởi phát cơn gút cấp tính, cần lưu ý tránh.
Thứ ba, theo dõi chặt chẽ huyết áp, đường huyết, mỡ máu. Nếu xuất hiện các yếu tố nguy cơ bệnh mạch vành như tăng huyết áp, rối loạn dung nạp glucose, tiểu đường và rối loạn chuyển hóa lipid, cần cảnh giác với bệnh mạch vành và phòng ngừa sớm.
Nồng độ axit uric máu đạt chuẩn (bình thường hoặc 300–360 micromol/lít) là chìa khóa để giảm thiểu các cơn gút tái phát và các biến chứng khác. Bệnh nhân tăng axit uric máu không triệu chứng với nồng độ axit uric máu dưới 540 micromol/lít có thể tạm thời không dùng thuốc, trước tiên nên điều chỉnh lối sống và theo dõi định kỳ nồng độ axit uric máu. Nếu nồng độ axit uric máu trên 540 micromol/lít, dù có triệu chứng hay không, về nguyên tắc nên bắt đầu điều trị bằng thuốc hạ axit uric ngay lập tức.
Đối với bệnh nhân viêm khớp gút và sỏi đường tiết niệu, nên bắt đầu điều trị hạ axit uric khi nồng độ axit uric máu trên 420 micromol/lít. Bệnh nhân mắc kèm tăng huyết áp, bệnh mạch vành, tiểu đường, rối loạn lipid máu nên bắt đầu điều trị bằng thuốc hạ axit uric khi nồng độ axit uric máu trên 480 micromol/lít.
(Ảnh minh họa: Internet)
